Profilaktyka zdrowotna dla dzieci i młodzieży – kontrola NIK

• Zasady wykonywania profilaktyki zdrowotnej u dzieci i młodzieży
• Zakres kontroli NIK
• Uchybienia placówek POZ
• Ustalenia dotyczące Ministra Zdrowia
• Bezczynność NFZ

Zasady wykonywania profilaktyki zdrowotnej u dzieci i młodzieży

Świadczenia profilaktyczne powinny być wykonywane przez lekarza, pielęgniarkę i położną w ramach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). Jeśli chodzi o lekarza pierwsza porada – patronażowa – miałaby się odbyć w warunkach domowych lub ambulatoryjnych, w okresie od pierwszego do czwartego tygodnia życia dziecka, w celu określenia jego stanu zdrowia oraz edukacji rodziców w zakresie jego pielęgnacji i żywienia. Następny krok to badania patronażowe w tym przesiewowe.

Pielęgniarka oraz położna powinny wykonać wizyty patronażową, a pierwsza z tych osób dodatkowo test przesiewowy. Dodatkowo przepisy szczegółowo określają katalog badań dla uprawnionych grup wiekowych, które powinny zostać wykonane podczas świadczeń profilaktycznych.

Brak profilaktyki zdrowotnej utrudnia wykrycie poważnych chorób oraz wad rozwojowych dzieci i młodzieży, a także przypadki ich niewłaściwego traktowania przez rodziców czy opiekunów ewentualnie osoby z najbliższego otoczenia.

Zakres kontroli NIK

Najwyższa Izba Kontroli prowadziła kontrolę w Ministerstwie Zdrowia, pięciu Oddziałach NFZ i podległym tym oddziałom 18 placówkach POZ. Wybrane oddziały obejmowały województwa znajdujące się przy granicach kraju – północnej, zachodniej, południowej i południowo-wschodniej.

Stwierdzono następujący poziom realizacji profilaktycznych świadczeń gwarantowanych:

• porady patronażowe lekarza POZ – 39,9-42,3 %,
• badania bilansowe, w tym przesiewowe lekarza POZ – 25,2-26,2 %,
• wizyty patronażowe pielęgniarki POZ – 16,9-18,2 %,
• testy przesiewowe pielęgniarki POZ – 43,2 -67 %,
• wizyty patronażowe położnej POZ -126-128,9 % - wyższa liczba dzieci objętych świadczeniem od liczy dzieci wynikała z faktu, iż te urodzone w ostatnim tygodniu grudnia otrzymywały świadczenie w roku następnym.

Uchybienia placówek POZ

Aż w 17 z 18 skontrolowanych placówek POZ dokumentacja medyczna nie zawierała wpisów potwierdzającego wykonanie pełnego zakresu badań. Albo ich nie zrealizowano albo nie wprowadzono informacji do dokumentacji medycznej. Powodem była realizacja badań profilaktycznych przy okazji wizyt związanych z chorobą dziecka jak również brak wiedzy odnośnie aktualnych wymagań prawnych.

Ustalenia dotyczące Ministra Zdrowia

Minister Zdrowia miał ograniczoną wiedzę o stanie profilaktycznej opieki zdrowotnej nie egzekwując od placówek POZ składania sprawozdań statystycznych. W latach 2022-2024 r. złożyło je odpowiednio – 78,1 %, 77,4 % i 71,5 % podmiotów. Dodatkowo Minister Zdrowia nie nadzorował działalności NFZ dotyczącej profilaktyki zdrowotnej dla dzieci i młodzieży w ramach POZ jak również świadczeniodawców, mimo takiego obowiązku. Minister nie wykorzystywał danych z NFZ do opracowania Mapy Potrzeb Zdrowotnych albowiem miały w jego ocenie niewielką wartość informacyjną.

Bezczynność NFZ

Prezes NFZ, za wyjątkiem pojedynczych przypadków, nie kontrolował realizacji badań profilaktycznych dla dzieci i młodzieży. Brak raportów placówek POZ do Oddziałów NFZ powodowało że dane były nierzetelne – nie wiadomo, czy nie miało miejsce niewykonanie świadczeń, czy też ich nieujęcie w przekazywanych informacjach.