Resort pracy: 208 godzin urlopu (np. na załatwienie spraw osobistych) zamiast 26 dni urlopu wypoczynkowego. Czy wejdzie urlop na godziny?

• Ile godzin urlopu?
• Petycja do resortu pracy w sprawie zmiany Kodeksu pracy poprzez umożliwienie wykorzystania części urlopu w wymiarze godzinowym
• Czy można wziąć urlop w wymiarze godzinowym?
• Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o urlopie w wymiarze godzinowym

Do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej trafiła bardzo ciekawa petycja, z datą na 23 lutego 2025 r., a resort pracy już 15 maja 2025 r. odpowiedział na pomysł wnioskodawczyni. Sprawa dotyczy urlopu wypoczynkowego i jego godzinowego wymiaru. Mamy stanowisko resortu! Petycja dotyczy zmiany Kodeksu pracy poprzez umożliwienie wykorzystania części urlopu w wymiarze godzinowym.

Ile godzin urlopu?

Generalnie jest tak, że w zależności od stażu pracy, w danym roku kalendarzowym pracownikowi przysługuje 160 godzin urlopu (co jest odpowiednikiem 20 dni urlopu) lub 208 godzin (co jest odpowiednikiem 26 dni urlopu). Wynika to z tego, że jeden dzień urlopu to 8 godzin, bo tyle średnio pracuje pracownik zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy. Jak obliczyć taki godzinowy wymiar urlopu? Wygląda to tak:

• Staż pracy krótszy niż 10 lat: 160 godzin urlopu (20 dni * 8 godzin/dzień).
• Staż pracy co najmniej 10 lat: 208 godzin urlopu (26 dni * 8 godzin/dzień).

Petycja do resortu pracy w sprawie zmiany Kodeksu pracy poprzez umożliwienie wykorzystania części urlopu w wymiarze godzinowym

Wydaje się, że zasadnym będzie przytoczenie dokładnej treści petycji, aby nie zatracić jej sensu i intencji Autorki pomysłu. W petycji czytamy:

"Każdemu pracownikowi przysługuje urlop. Jednakże dla większości osób (tj. pracowników pracujących w pełnym wymiarze pracy - 40 godzin tygodniowo) jest to urlop który udzielany jest wyłącznie w pełnych dniach. Myślę, że większości z pracowników, ich rodzinie lub znajomym przydarzyła się, lub mogłaby się przydarzyć, sytuacja w której:

• podczas dojazdu do pracy zdarzyła się awaria samochodu lub opóźnienie pociągu i nie byli w stanie zacząć pracy punktualnie,
• w ich godzinach pracy mieli planowaną, umówioną z wyprzedzeniem wizytę u lekarza,
• w ich godzinach pracy musieli wpuścić gazownika do mieszkania w terminie zaplanowanym przez wspólnotę mieszkaniową,
• potrzebowali zrobić wymagany przez ubezpieczyciela przegląd instalacji, a instalator nie pracuje w weekendy tylko dokładnie w tych godzinach w których oni,
• musieli podpisać aneks w banku który działa dokładnie w tych godzinach w których oni pracują,
• chcieli pomóc sąsiadce, który nie ma auta, zawieźć chorego psa do weterynarza i potrzebowali wyjść trochę wcześniej z pracy,
• chcieli podwieźć autem sąsiada, który nie ma auta za to ma zwichniętą nogę, na rehabilitację, w związku z czym nie mogliby zacząć pracy punktualnie,
• w ich godzinach pracy chcieli pójść na sprawę sądową pobitego przyjaciela, żeby go psychicznie wesprzeć.

Wszystko to są sprawy, których pierwszą cechą wspólną jest to, że wymagają kilkugodzinnej (nie całodniowej) nieobecności w godzinach pracy i trudno uznać je za wypoczynek.

Nie są one wynikiem działania siły wyższej, czasem są pilne czasem nie, często są planowane z wyprzedzeniem. Po prostu wynikają one z naszego funkcjonowania w społeczeństwie. Drugą cechą wspólną jest to, że nie ma żadnego przepisu, który umożliwiałby pracownikowi usprawiedliwioną nieobecność w pracy z powodu np. zaplanowanej wizyty u lekarza lub konieczności zrobienia przeglądu instalacji. Pracownik po prostu musi wziąć urlop lub zwolnić się z pracy (skrócie czas pracy) za zgodą przełożonego i najczęściej w późniejszym terminie „odpracować" czas nieobecności.

Jednakże „odpracowanie" nieobecności jest często niemożliwe lub bardzo trudne (z uwagi np. na specyfikę lub organizację pracy, sytuację rodzinną lub z innych powodów). Z kolei konieczność wykorzystania całego dnia urlopu w takich sytuacjach może budzić zrozumiałą niechęć pracownika. Wprowadzenie możliwości wykorzystania, choć części, przysługującego urlopu w wymiarze godzinowym:

• pozwoliłoby pracownikom na pogodzenie sytuacji z życia prywatnego (osobistego) z życiem zawodowym w uczciwy i sprawiedliwy sposób,
• nie wpłynęłoby negatywnie na sytuację pracodawcy, gdyż: nie zwiększyłoby wymiaru urlopu przysługującego pracownikowi tylko zmieniło formę jego wykorzystania; u pracodawców funkcjonują już, z uwagi na obecne przepisy, rozwiązania organizacyjne dające pracownikowi wybór pomiędzy urlopem w formie godzinowej albo dziennej (np. art. 188 Kodeksu pracy „pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko (...) przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 16 godzin albo 2 dni" lub art. 148 zn. 1 Kodeksu pracy „pracownikowi przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy, w wymiarze 2 dni albo 16 godzin").

Chciałabym jednocześnie podkreślić, że:

• duża część pracujących osób, przysługujący urlop (wynikający z przepisów Kodeksu pracy znajdujących się w Rozdziale I „Urlopy wypoczynkowe") zużywa zarówno na cele wypoczynkowe, jak i inne cele - każdy z nas przecież wie, że nie wszystkie sprawy można załatwić w dni wolne od pracy lub po godzinach pracy. Umożliwienie wykorzystania kilku godzin urlopu na aktywności „nie wypoczynkowe" pozwoli na wykorzystanie większej (pozostałej) liczby dni w celu „wypoczynkowym",
• niedawno wprowadzony art. 148 zn. 1 Kodeksu pracy ogranicza się do siły wyższej (czyli zdarzenia raczej niemożliwego do przewidzenia, niezaplanowanego) i pilnych spraw rodzinnych - co oznacza, że w większości sytuacji opisanych na stronie 1 nie jest możliwe skorzystanie z niego.".

Czy można wziąć urlop w wymiarze godzinowym?

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 277) odnosi się wprost do urlopu godzinowego. Przepis art. Art. 154 zn. 2 § 1 i kolejne KP odnosi się wprost do urlopu w wymiarze godzinowym. Urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w wymiarze godzinowym, odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu, z zastrzeżeniem § 4. Przy udzielaniu urlopu zgodnie z § 1, jeden dzień urlopu odpowiada 8 godzinom pracy. § 3. Przepis § 1 i 2 stosuje się odpowiednio do pracownika, dla którego dobowa norma czasu pracy, wynikająca z odrębnych przepisów, jest niższa niż 8 godzin. § 4. Udzielenie pracownikowi urlopu w dniu pracy w wymiarze godzinowym odpowiadającym części dobowego wymiaru czasu pracy jest dopuszczalne jedynie w przypadku, gdy część urlopu pozostała do wykorzystania jest niższa niż pełny dobowy wymiar czasu pracy pracownika w dniu, na który ma być udzielony urlop.

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o urlopie w wymiarze godzinowym

W piśmie z dnia 15 maja 2025 r. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej odpowiedziało na petycję w sprawie urlopu w wymiarze godzinowym. W piśmie możemy znaleźć odniesienie się do Konstytucji RP, która w sposób ogólny stanowi o urlopie pracowniczym oraz do do art. 14 KP - który wyszczególnia prawo do urlopu wypoczynkowego jako jedną z podstawowych zasad prawa pracy.

Resort oczywiście w swoich wyjaśnieniach odnosi się do definicji, przywołuje prawo UE i prawo krajowe. Samo sedno sprawy i odpowiedź na główną wątpliwość i zapytanie - nie zajmują wiele miejsca - jak to zwykle bywa w tego typu odpowiedziach na petycję. Resort wskazuje: "Celem urlopu wypoczynkowego jest przede wszystkim regeneracja sił pracownika po wysiłku związanym z wykonywaniem pracy przez dłuższy okres. Powyższe znajduje odzwierciedlenie w art. 171 Kodeksu pracy, z którego wynika zasada, iż urlop wypoczynkowy powinien być wykorzystany w naturze, a jedynie wyjątkowo, gdy wykorzystanie urlopu w naturze nie jest możliwe ze względu na ustanie stosunku pracy z pracownikiem, przepisy dopuszczają realizację prawa do urlopu przez wypłatę ekwiwalentu pieniężnego. Prawo do wypoczynku jest też pochodną prawa do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy.

Dodatkowo art. 152 Kodeksu pracy wskazuje na coroczność urlopu wypoczynkowego. Oznacza to, że prawo do tego urlopu powstaje cyklicznie i jest związane z rokiem kalendarzowym, w trakcie którego pracownik pozostaje w zatrudnieniu. W obecnym stanie prawnym wymiar urlopu wypoczynkowego dla pracownika zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy wynosi: 1) 20 dni-jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat, 2) 26 dni - jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat (art. 154 § 1 Kodeksu pracy). Taki wymiar urlopu jest zgodny z art. 7 ust. 1 dyrektywy 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada 2003 r. dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy. Zgodnie z tym postanowieniem dyrektywy Państwa Członkowskie przyjmują niezbędne środki w celu zapewnienia, by każdy pracownik był uprawniony do corocznego płatnego urlopu w wymiarze co najmniej czterech tygodni, zgodnie z warunkami uprawniającymi i przyznającymi mu taki urlop, przewidzianymi w ustawodawstwie krajowym i/lub w praktyce krajowej. Zgodnie z art. 154 ² § 1 Kodeksu pracy urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w wymiarze godzinowym, odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu, z zastrzeżeniem § 4. Zatem urlopu udziela się na całe dni robocze, a udzielenie go na część dnia pracy jest możliwe tylko w przypadku uregulowanym w § 4, tj. gdy wymiar godzinowy urlopu pozostały pracownikowi do wykorzystania jest niższy niż dobowy wymiar czasu pracy obowiązujący pracownika w dniu, w którym korzysta z urlopu. Przy udzielaniu urlopu zgodnie z art. 154² § 1, jeden dzień urlopu odpowiada 8 godzinom pracy.

Podstawową zasadą stosowaną przy rozliczaniu urlopu jest, zgodnie z § 2, założenie, że jeden dzień urlopu odpowiada 8 godzinom pracy. W sytuacji zaś, gdy pracownik korzysta z obniżonej normy dobowej na mocy odrębnych przepisów, stosownie do § 3, jeden dzień urlopu odpowiada liczbie godzin pracy wynikającej z tej obniżonej normy. Na podkreślenie zasługuje fakt, że zastosowanie niższej normy dobowej do rozliczania urlopu ma miejsce tylko wtedy, gdy norma ta wynika z przepisów prawa.