Przestępstwo znęcania się [Przepisy, orzecznictwo, przykłady]

• Pojęcie znęcania się
• Pokrzywdzony
• Typy kwalifikowane czynu
• Targnięcie się przez pokrzywdzonego na własne życie
• Podsumowanie

Pojęcie znęcania się

Znęcanie się jest jednym z czynów zabronionych, unormowanym w Kodeksie karnym. Zostało ono uregulowane w przepisie art. 207 Kodeksu karnego, zgodnie z którym:

Regulacja ta przewiduje więc dość surową karę, ponieważ jest to pozbawienie wolności nawet do 5 lat. W zależności od szczegółów danej sprawy dotyczących czynu, jak również osoby sprawcy ustala się dokładny wymiar kary między 3 miesiącami a 5 latami.

Pojęcie znęcania się zostało wytłumaczone w orzecznictwie sądowym. Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 8 marca 2012 roku (sygn. II Aka 388/11) znęcanie jest to „działanie albo zaniechanie polegające na umyślnym zadawaniu bólu fizycznego lub dotkliwych cierpień moralnych, powtarzającym się albo jednorazowym, lecz intensywnym i rozciągniętym w czasie”.

Tak zatem przestępstwo to może być popełnione wyłącznie umyślnie, w zamiarze bezpośrednim. Może polegać na działaniu albo na zaniechaniu czegoś, na przykład wykonania jakiegoś obowiązku.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z dnia 8 kwietnia 2019 roku, sygn. VI K 130/17:

„Termin „znęca się” należy interpretować w dużym stopniu obiektywnie, tzn. dla przyjęcia lub odrzucenia wystąpienia tego znamienia nie jest wystarczające samo odczucie pokrzywdzonego, a miarodajne jest jedynie hipotetyczne odczucie wzorcowego obywatela, czyli człowieka o właściwym stopniu socjalizacji i wrażliwego na krzywdę drugiej osoby.”

Zgodnie z powyższym, nie każde zachowanie, na przykład jakaś wypowiedź, komentarz będą mogły być uznane za znęcanie się. Dotyczy to bowiem tylko takich działań, zaniechań, które zgodnie z normami obyczajowymi, moralnymi, społecznymi są (zdaniem wielu ludzi) naganne i mogące wywoływać ból fizyczny albo dotkliwe cierpienia moralne. Subiektywnie wyolbrzymione przez daną osobę interpretacje zachowań innego człowieka nie będą więc skutkować odpowiedzialnością karną z art. 207 k.k. nawet jeśli wywołują u niej negatywne przeżycia emocjonalne.

Pokrzywdzony

Czyn zabroniony z art. 207 Kodeksu karnego może być wyrządzony osobie najbliższej albo osobie pozostającej w stosunku zależności od sprawcy. Zgodnie z przepisem art. 115 § 11 k.k. „osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.”

Tak zatem źródłem tego stosunku zależności może być między innymi:

• umowa najmu,
• umowa o pracę,
• umowa zlecenie;
• prawomocne orzeczenie sądu o ubezwłasnowolnieniu i ustanowieniu opieki.

We wskazanych powyżej przykładach stosunek zależności jest związany z obawą utraty pracy, środków do życia, mieszkania, pomocy niezbędnej do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, rozłąki, zerwania współżycia.

Zachowania sprawcy znęcania mogą swoim zakresem wyczerpywać znamiona innych przestępstw jak na przykład groźby bezprawnej, zniewagi. W przypadku przestępstwa zniewagi te zachowania charakteryzują się także: intensywnością, rozciągnięciem w czasie, systematycznością.

Typy kwalifikowane czynu

W omawianym przepisie art. 207 Kodeksu karnego zawarte są także unormowania dotyczące typów kwalifikowanych czynu. Dotyczą one takich zachowań znęcania, które są szczególnie naganne, rażąco złe. Z tego właśnie powodu są one zagrożone bardziej surowymi karami. Zgodnie z art. 207 § 1a k.k.:

Targnięcie się przez pokrzywdzonego na własne życie

Natomiast zgodnie z § 3 art. 207 k.k. jeżeli skutkiem przestępstwa znęcania się jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie to sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 2 do 15 lat. Należy podkreślić, że targnięcie się na życie czasami może być wynikiem zupełnie innych przyczyn niż dokonane znęcanie się. W takiej sytuacji typ kwalifikowany z § 3 nie będzie mieć zastosowania.

W świetle powyższego należy wskazać, że w zależności między innymi od: osoby pokrzywdzonego oraz jego sytuacji życiowej, formy znęcania się, otoczenia, okoliczności czynu zależeć będzie to czy targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie w wyniku tego konkretnego czynu było prawdopodobne (czy było przynajmniej możliwe do przewidzenia przez sprawcę). Tak zatem nie w każdej sprawie, w której popełniono czyn znęcania się i zaszła okoliczność w postaci targnięcia się pokrzywdzonego na własne życie, będzie uzasadnione zastosowanie § 3 art. 207 k.k.

Mając na uwadze powyższe możemy mieć do czynienia z dwiema sytuacjami:

1) gdy dopuszczono się znęcania, ale pokrzywdzony targnął się na własne życie z zupełnie innej przyczyny (znęcanie nie miało na to wpływu, więc nie ma typu kwalifikowanego z art. 207 § 3 k.k.);

2) gdy dopuszczono się znęcania, które tylko częściowo przyczyniło się do targnięcia się na własne życie przez pokrzywdzonego (tutaj od tego czy sprawca mógł przynajmniej przewidzieć możliwość targnięcia się na życie, będzie zależeć zastosowanie typu kwalifikowanego z art. 207 § 3 k.k.).

Podsumowanie

Czyn zabroniony znęcania się jest zagrożony dość surową karą. Ustawodawca traktuje te zachowania jako bardzo naganne, o czym może świadczyć zagrożenie karą pozbawienia wolności. Czyn ten może być popełniony względem osoby najbliższej lub pozostającej w stosunku zależności (stałym bądź przemijającym) od sprawcy.

Zachowanie znęcania się może być popełnione wyłącznie umyślnie. Może polegać na działaniu lub zaniechaniu.

Autor: Radca prawny dr Kamil Lorek

Orzecznictwo:

1. Wyrok Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z dnia 08 kwietnia 2019 roku, sygn. VI K 130/17;

2. Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 8 marca 2012 roku, sygn. II Aka 388/11;

3. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2016 roku, sygn. III KK 262/15;

4. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2007 roku, sygn. IV KK 274/07.