REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Wyzysk w umowie - czy jest wadą oświadczenia woli?

Aneta Frydrych
Aplikantka radcowska
Lubasz i Wspólnicy
Kancelaria Radców Prawnych
Wyzysk w umowie - czy jest wadą oświadczenia woli?
Wyzysk w umowie - czy jest wadą oświadczenia woli?
Fotolia

REKLAMA

REKLAMA

Wyzysk w umowie. Czym jest wyzysk? Jakie postanowienia umowne mogą być uznane za wyzysk? Czy wyzysk jest wadą oświadczenia woli? Czego możne żądać strona umowy dotknięta wyzyskiem? Wyjaśnia Aneta Frydrych, aplikant radcowski z Lubasz i Wspólnicy – Kancelarii Radców Prawnych sp.k.

W umowie nie można wykorzystywać przymusowego położenia, niedołęstwa lub niedoświadczenia drugiej strony

Zgodnie z art. 3531 ustawy z 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (dalej jako „k.c.” lub „Kodeks Cywilny”) strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Jednym z przepisów prawa, ograniczających swobodę stron w kształtowaniu stosunku prawnego jest art. 388 § 1 k.c., zgodnie z którym jeżeli jedna ze stron, wyzyskując przymusowe położenie, niedołęstwo lub niedoświadczenie drugiej strony, w zamian za swoje świadczenie przyjmuje albo zastrzega dla siebie lub dla osoby trzeciej świadczenie, którego wartość w chwili zawarcia umowy przewyższa w rażącym stopniu wartość jej własnego świadczenia, druga strona może żądać zmniejszenia swego świadczenia lub zwiększenia należnego jej świadczenia, a w wypadku gdy jedno i drugie byłoby nadmiernie utrudnione, może ona żądać unieważnienia umowy.

REKLAMA

REKLAMA

Czym jest wyzysk?

Z wyzyskiem mamy do czynienia, jeżeli zachodzi rażąca dysproporcja świadczeń stron, zaś po stronie wyzyskanego nastąpi jedna z wymienionych przesłanek: przymusowe położenie, niedołęstwo lub niedoświadczenie drugiej strony. Z kolei po stronie wyzyskującego musi występować zamiar wykorzystania jednej z tych okoliczności. Wspomniana rażąca dysproporcja musi mieć charakter obiektywny oraz musi istnieć w chwili zawarcia umowy.

O przymusowym położeniu mowa jest, gdy sytuacja majątkowa lub osobista wyzyskanego zmusza go do zawarcia umowy na zaproponowanych mu warunkach, mimo, iż warunki te są rażąco niekorzystne. Z niedołęstwem mamy do czynienia, gdy wyzyskany ma pewne ułomności natury psychicznej lub fizycznej, które uniemożliwiają mu rozpoznanie rzeczywistej wartości świadczeń. Z kolei niedoświadczenie wiąże się z niewiedzą wyzyskanego w przedmiocie zawieranej umowy (G. Karaszewski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. J. Ciszewski, P. Nazaruk, LEX/el. 2021, art. 388.).

Jakie roszczenia przysługują wyzyskanemu?

Zgodnie z art. 388 § 1 k.c. wyzyskany może żądać zmniejszenia spełnionego świadczenia lub zwiększenia świadczenia mu należnego, a jeśli powyższe byłyby nadmiernie utrudnione, może żądać unieważnienia umowy. Roszczenia tą są realizowane przed sądem. Należy tu zauważyć pewną sekwencję, mianowicie, w pierwszej kolejności wyzyskany może żądać ukształtowania świadczeń w sposób pozwalający na przywrócenie równowagi stron. Dopiero gdy zmiana ta nie jest możliwa, sąd orzeknie o unieważnieniu umowy. Wówczas nieważność będzie następowała ex tunc, co oznacza, że umowa będzie uważana za nieważną od początku.

REKLAMA

Termin na realizację powyższych uprawnień wygasa wraz z upływem dwóch lat od zawarcia umowy i jest terminem zawitym, co oznacza że nie można go przywrócić. Zachowanie terminu wymaga, aby przed jego upływem wytoczyć przed sądem odpowiednie powództwo.

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Czy wyzysk jest wadą oświadczenia woli?

Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie wskazuje się, że regulacja art. 388 § 1 k.c. krzyżuje się z przepisami regulującymi tzw. wady oświadczenia woli. Istnieje spór w doktrynie co do tego czy wyzysk należy kwalifikować jako jedną z wad oświadczenia woli czy też nie. W Kodeksie Zobowiązań, a zatem w regulacji obowiązującej przed uchwaleniem Kodeksu Cywilnego, wyzysk był uregulowany jako jedna z wad oświadczenia woli. Następnie ustawodawca zdecydował się na usytuowanie tego przepisu w części zawierającej ogólne przepisy o zobowiązaniach. Na mocy aktualnie obowiązującego Kodeksu Cywilnego wskazuje się, że wyzysk nie jest wadą oświadczenia woli, bowiem nie został uregulowany w księdze pierwszej, w której uregulowano pozostałe wady, lecz w księdze trzeciej regulującej przepisy ogólne o zobowiązaniach. Z drugiej zaś strony w doktrynie podnosi się, że wyzysk należy kwalifikować jako wadę oświadczenia woli bądź jako wadliwość treści oświadczenia woli (K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. T. I. Komentarz. Art. 1–44910, Wyd. 10, Warszawa 2020). Za stanowiskiem pierwszym przemawia również argument związany z terminami, w których można powołać się na wyzysk oraz wady oświadczeń woli. Jak wskazano powyżej dla roszczeń z tytułu wyzysku ustawodawca przewidział termin dwuletni, podczas gdy dla wad oświadczenia woli termin wynosi 1 rok. W oparciu o powyższe argumenty należy opowiedzieć się za linią dominującą i tym samym stwierdzić, że wyzysk nie stanowi wady oświadczenia woli. W praktyce jednak może się okazać, że określona umowa będzie z punktu widzenia osoby pokrzywdzonej realizowała zarówno przesłanki wyzysku, jak i innej wady oświadczenia woli. Wówczas przyjmuje się, że pokrzywdzony będzie mógł postąpić wedle własnego wyboru, a zatem albo uchylić się od skutków prawnych oświadczenia dotkniętego wadą, albo realizować uprawnienia z art. 388 § 1 k.c.

Niewątpliwie czynność prawna dotknięta wyzyskiem jest czynnością prawną sprzeczną z zasadami współżycia społecznego. Zgodnie z art. 58 § 2 k.c. nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Przyjmuje się, że art. 388 § 1 k.c. stanowi przepis szczególny względem przepisu art. 58 § 2 k.c. Oznacza to, że jeżeli zostaną spełnione przesłanki wyzysku, uprawniony nie może powołać się wprost na art. 58 § 2 k.c., bowiem w pierwszej kolejności przysługują mu uprawnienia, o których mowa w art. 388 § 1 k.c.

Podsumowanie

Tytułem podsumowania wskazać należy, że przepisy prawa zapewniają stronom swobodę kontraktowania, w tym także dopuszczają możliwość zawierania umów niekorzystnych dla kontrahenta. O wyzysku możemy jednak powiedzieć wyłącznie w sytuacji, w której obiektywnie zaistnieje dysproporcja świadczeń, po stronie wyzyskanego zaistnieją przesłanki wymienione w art. 388 § 1 k.c., zaś wyzyskujący będzie działał z zamiarem wykorzystania położenia wyzyskanego. Pamiętać również należy, że spełnienie powyższych przesłanek nie czyni umowy nieważną. Realizacja uprawnień wynikających z omawianego przepisu następuje w drodze powództwa cywilnego. Pamiętać również należy, że roszczenia te ulegają przedawnieniu wraz z upływem dwóch lat od dnia zawarcia umowy.

Aneta Frydrych, aplikant radcowski, Lubasz i Wspólnicy – Kancelaria Radców Prawnych sp.k.

Źródło: INFOR

Oceń jakość naszego artykułu

Dziękujemy za Twoją ocenę!

Twoja opinia jest dla nas bardzo ważna

Powiedz nam, jak możemy poprawić artykuł.
Zaznacz określenie, które dotyczy przeczytanej treści:
Autopromocja

REKLAMA

QR Code

© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

REKLAMA

Prawo
Rolnictwo: odszkodowania za szkody wyrządzone przez ptaki od 1 stycznia 2028 r.

Zakończyły się prace parlamentarne nad nowymi przepisami, które umożliwią wypłacanie rolnikom odszkodowań za szkody spowodowane przez ptaki. Dzięki wprowadzonym rozwiązaniom, straty rolników oraz producentów rybackich będą rekompensowane skutecznie i w przejrzysty sposób. Ustawa została skierowana do podpisu Prezydenta RP. Przepisy wejdą w życie 1 stycznia 2028 r.

Wielkie zmiany dla osób z niepełnosprawnościami. Osoby dorosłe z co najmniej 85 punktami będą mogły składać wnioski od maja 2028 r., a korzystać od września 2028 r.

Historyczny krok dla niezależnego życia osób z niepełnosprawnościami. Asystencja staje się prawem. Osoby dorosłe z co najmniej 85 punktami będą mogły składać wnioski od maja 2028 r., a korzystać z asystencji od września 2028 r.

Rewolucyjne zmiany w szkołach średnich od 1 września 2027 r.: brak klas profilowanych w I klasie, nowa matura i wiele innych

Pierwsza klasa jako czas wyrównywania wiedzy, rozszerzenia od drugiego roku i inny rozkład lekcji – takie rozwiązania przewidują przedstawione założenia reformy „Kompas Jutra”. Zmiany mają objąć szkoły ponadpodstawowe od 1 września 2027 roku. Nowy model kształcenia wpłynie również na przygotowania do matury.

Którą formę testamentu warto wybrać i jak go sporządzić?

Polacy najczęściej decydują się na testament pisany odręcznie albo ten sporządzany u notariusza. Pierwsza jest darmowa, ale wymaga znajomości kilku formalności. Bez nich dokument nie będzie ważny. Druga daje pewność co do zgodności z prawem w zamian za opłatę i wizytę w kancelarii. Sporządziliśmy zestawienie poszczególnych form przekazania majątku wraz z ich zaletami i wadami.

REKLAMA

Zmiany w Poczcie Polskiej: nowe cyfrowe serce logistyki gotówki. Poczta Polska wdraża zintegrowaną platformę IT

Poczta Polska realizuje kolejny strategiczny etap największej w historii modernizacji obszaru logistyki gotówki. Spółka uruchomiła projekt wdrożenia zintegrowanej platformy IT, która połączy najważniejsze procesy związane z obsługą, transportem i przetwarzaniem gotówki w jeden cyfrowy ekosystem. Rozwiązanie ma zwiększyć efektywność operacyjną, poprawić przepływ informacji oraz stworzyć fundament do dalszego rozwoju usług dla klientów.

Jak działa zasada dwóch ścian? Które miejsce w mieszkaniu daje największe szanse na przetrwanie fali uderzeniowej?

Gdy zawyją syreny alarmowe, liczy się każda sekunda, a wyjście z domu na otwartą przestrzeń bywa śmiertelnym błędem. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji opublikowało specjalną instrukcję na wypadek zagrożenia atakiem z powietrza. Podstawą przetrwania w mieszkaniu jest w niej tzw. zasada dwóch ścian.

10 banków oferuje już kredyty hipoteczne z POLSTR (następcą WIBOR-u). Ile wynoszą raty? Wzrośnie marża kredytów?

Coraz bliżej do 1 stycznia 2027 r., kiedy to wskaźnik referencyjny POLSTR zastąpi dotychczasowy wskaźnik (WIBOR) we wszystkich nowo udzielanych pożyczkach i kredytach o zmiennym oprocentowaniu. Banki nie czekają na ostatnią chwilę i już dziesięć największych z nich wprowadziło do swojej oferty kredyty hipoteczne w oparciu o nowy indeks. Jak kształtuje się koszt kredytu w nowej ofercie?

Polska dzieli się na dwa bieguny. W tych gminach seniorzy stanowią już blisko połowę mieszkańców, a milion emerytów nie schodzi z rynku pracy

W niektórych polskich gminach osoby po 60. roku życia stanowią dziś zaledwie 13 proc. mieszkańców, podczas gdy w innych ich udział przekracza już 44 proc. Najnowsze zestawienie danych z Monitora Rozwoju Lokalnego oraz rejestrów ZUS pokazuje nie tylko, jak gwałtownie w ciągu ostatniego ćwierćwiecza zmieniła się demograficzna mapa kraju, ale też ujawnia wyraźny trend: blisko milion Polaków w wieku emerytalnym pozostaje aktywnych zawodowo, stając się kluczowym filarem lokalnych rynków pracy.

REKLAMA

Osoby niepełnosprawne: Możliwe jest nieodpłatne uzyskanie technologii wspomagającej na własność

Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych informuje, że możliwe jest złożenie wniosku o nieodpłatne przekazanie technologii wspomagającej na własność. Możliwe jest także złożenie wniosku o wypożyczenie sprzętu wspomagającego.

Abonament RTV w 2027 roku będzie droższy. Istnieje jednak sposób, aby zapłacić mniej

Od stycznia 2027 roku właściciele odbiorników radiowych i telewizyjnych będą musieli przygotować się na wyższe wydatki. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji ustaliła nowe stawki abonamentu RTV. Podwyżka obejmie zarówno osoby posiadające telewizory, jak i tych, którzy korzystają wyłącznie z radia. Istnieje jednak sposób, aby zapłacić mniej.

Zapisz się na newsletter
Najlepsze artykuły, najpoczytniejsze tematy, zmiany w prawie i porady. Skoncentrowana dawka wiadomości z różnych kategorii: prawo, księgowość, kadry, biznes, nieruchomości, pieniądze, edukacja. Zapisz się na nasz newsletter i bądź zawsze na czasie.
Zaznacz wymagane zgody
loading
Zapisując się na newsletter wyrażasz zgodę na otrzymywanie treści reklam również podmiotów trzecich
Administratorem danych osobowych jest INFOR PL S.A. Dane są przetwarzane w celu wysyłki newslettera. Po więcej informacji kliknij tutaj.
success

Potwierdź zapis

Sprawdź maila, żeby potwierdzić swój zapis na newsletter. Jeśli nie widzisz wiadomości, sprawdź folder SPAM w swojej skrzynce.

failure

Coś poszło nie tak

REKLAMA