Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Wyzysk w umowie - czy jest wadą oświadczenia woli?

Aneta Frydrych
Aplikantka radcowska
Lubasz i Wspólnicy
Kancelaria Radców Prawnych
Wyzysk w umowie - czy jest wadą oświadczenia woli?
Wyzysk w umowie - czy jest wadą oświadczenia woli?
Fotolia
Wyzysk w umowie. Czym jest wyzysk? Jakie postanowienia umowne mogą być uznane za wyzysk? Czy wyzysk jest wadą oświadczenia woli? Czego możne żądać strona umowy dotknięta wyzyskiem? Wyjaśnia Aneta Frydrych, aplikant radcowski z Lubasz i Wspólnicy – Kancelarii Radców Prawnych sp.k.

W umowie nie można wykorzystywać przymusowego położenia, niedołęstwa lub niedoświadczenia drugiej strony

Zgodnie z art. 3531 ustawy z 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (dalej jako „k.c.” lub „Kodeks Cywilny”) strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Jednym z przepisów prawa, ograniczających swobodę stron w kształtowaniu stosunku prawnego jest art. 388 § 1 k.c., zgodnie z którym jeżeli jedna ze stron, wyzyskując przymusowe położenie, niedołęstwo lub niedoświadczenie drugiej strony, w zamian za swoje świadczenie przyjmuje albo zastrzega dla siebie lub dla osoby trzeciej świadczenie, którego wartość w chwili zawarcia umowy przewyższa w rażącym stopniu wartość jej własnego świadczenia, druga strona może żądać zmniejszenia swego świadczenia lub zwiększenia należnego jej świadczenia, a w wypadku gdy jedno i drugie byłoby nadmiernie utrudnione, może ona żądać unieważnienia umowy.

Czym jest wyzysk?

Z wyzyskiem mamy do czynienia, jeżeli zachodzi rażąca dysproporcja świadczeń stron, zaś po stronie wyzyskanego nastąpi jedna z wymienionych przesłanek: przymusowe położenie, niedołęstwo lub niedoświadczenie drugiej strony. Z kolei po stronie wyzyskującego musi występować zamiar wykorzystania jednej z tych okoliczności. Wspomniana rażąca dysproporcja musi mieć charakter obiektywny oraz musi istnieć w chwili zawarcia umowy.

O przymusowym położeniu mowa jest, gdy sytuacja majątkowa lub osobista wyzyskanego zmusza go do zawarcia umowy na zaproponowanych mu warunkach, mimo, iż warunki te są rażąco niekorzystne. Z niedołęstwem mamy do czynienia, gdy wyzyskany ma pewne ułomności natury psychicznej lub fizycznej, które uniemożliwiają mu rozpoznanie rzeczywistej wartości świadczeń. Z kolei niedoświadczenie wiąże się z niewiedzą wyzyskanego w przedmiocie zawieranej umowy (G. Karaszewski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. J. Ciszewski, P. Nazaruk, LEX/el. 2021, art. 388.).

Jakie roszczenia przysługują wyzyskanemu?

Zgodnie z art. 388 § 1 k.c. wyzyskany może żądać zmniejszenia spełnionego świadczenia lub zwiększenia świadczenia mu należnego, a jeśli powyższe byłyby nadmiernie utrudnione, może żądać unieważnienia umowy. Roszczenia tą są realizowane przed sądem. Należy tu zauważyć pewną sekwencję, mianowicie, w pierwszej kolejności wyzyskany może żądać ukształtowania świadczeń w sposób pozwalający na przywrócenie równowagi stron. Dopiero gdy zmiana ta nie jest możliwa, sąd orzeknie o unieważnieniu umowy. Wówczas nieważność będzie następowała ex tunc, co oznacza, że umowa będzie uważana za nieważną od początku.

Termin na realizację powyższych uprawnień wygasa wraz z upływem dwóch lat od zawarcia umowy i jest terminem zawitym, co oznacza że nie można go przywrócić. Zachowanie terminu wymaga, aby przed jego upływem wytoczyć przed sądem odpowiednie powództwo.

Czy wyzysk jest wadą oświadczenia woli?

Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie wskazuje się, że regulacja art. 388 § 1 k.c. krzyżuje się z przepisami regulującymi tzw. wady oświadczenia woli. Istnieje spór w doktrynie co do tego czy wyzysk należy kwalifikować jako jedną z wad oświadczenia woli czy też nie. W Kodeksie Zobowiązań, a zatem w regulacji obowiązującej przed uchwaleniem Kodeksu Cywilnego, wyzysk był uregulowany jako jedna z wad oświadczenia woli. Następnie ustawodawca zdecydował się na usytuowanie tego przepisu w części zawierającej ogólne przepisy o zobowiązaniach. Na mocy aktualnie obowiązującego Kodeksu Cywilnego wskazuje się, że wyzysk nie jest wadą oświadczenia woli, bowiem nie został uregulowany w księdze pierwszej, w której uregulowano pozostałe wady, lecz w księdze trzeciej regulującej przepisy ogólne o zobowiązaniach. Z drugiej zaś strony w doktrynie podnosi się, że wyzysk należy kwalifikować jako wadę oświadczenia woli bądź jako wadliwość treści oświadczenia woli (K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. T. I. Komentarz. Art. 1–44910, Wyd. 10, Warszawa 2020). Za stanowiskiem pierwszym przemawia również argument związany z terminami, w których można powołać się na wyzysk oraz wady oświadczeń woli. Jak wskazano powyżej dla roszczeń z tytułu wyzysku ustawodawca przewidział termin dwuletni, podczas gdy dla wad oświadczenia woli termin wynosi 1 rok. W oparciu o powyższe argumenty należy opowiedzieć się za linią dominującą i tym samym stwierdzić, że wyzysk nie stanowi wady oświadczenia woli. W praktyce jednak może się okazać, że określona umowa będzie z punktu widzenia osoby pokrzywdzonej realizowała zarówno przesłanki wyzysku, jak i innej wady oświadczenia woli. Wówczas przyjmuje się, że pokrzywdzony będzie mógł postąpić wedle własnego wyboru, a zatem albo uchylić się od skutków prawnych oświadczenia dotkniętego wadą, albo realizować uprawnienia z art. 388 § 1 k.c.

Niewątpliwie czynność prawna dotknięta wyzyskiem jest czynnością prawną sprzeczną z zasadami współżycia społecznego. Zgodnie z art. 58 § 2 k.c. nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Przyjmuje się, że art. 388 § 1 k.c. stanowi przepis szczególny względem przepisu art. 58 § 2 k.c. Oznacza to, że jeżeli zostaną spełnione przesłanki wyzysku, uprawniony nie może powołać się wprost na art. 58 § 2 k.c., bowiem w pierwszej kolejności przysługują mu uprawnienia, o których mowa w art. 388 § 1 k.c.

Podsumowanie

Tytułem podsumowania wskazać należy, że przepisy prawa zapewniają stronom swobodę kontraktowania, w tym także dopuszczają możliwość zawierania umów niekorzystnych dla kontrahenta. O wyzysku możemy jednak powiedzieć wyłącznie w sytuacji, w której obiektywnie zaistnieje dysproporcja świadczeń, po stronie wyzyskanego zaistnieją przesłanki wymienione w art. 388 § 1 k.c., zaś wyzyskujący będzie działał z zamiarem wykorzystania położenia wyzyskanego. Pamiętać również należy, że spełnienie powyższych przesłanek nie czyni umowy nieważną. Realizacja uprawnień wynikających z omawianego przepisu następuje w drodze powództwa cywilnego. Pamiętać również należy, że roszczenia te ulegają przedawnieniu wraz z upływem dwóch lat od dnia zawarcia umowy.

Aneta Frydrych, aplikant radcowski, Lubasz i Wspólnicy – Kancelaria Radców Prawnych sp.k.

Chcesz dowiedzieć się więcej, sprawdź >>
Komplet Polski Ład - Jak przygotować się do zmian 2022 PREMIUM
Komplet Polski Ład - Jak przygotować się do zmian 2022 PREMIUM
Tylko teraz
349,00 zł
614,00
Przejdź do sklepu
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Prawo
    1 sty 2000
    28 lis 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Zaostrzenie kar za wykroczenia drogowe - poprawki Senatu
    Senat wprowadził poprawki do noweli zaostrzającej kary dla sprawców wykroczeń drogowych. Czego dotyczą?
    Ostatni dzwonek na złożenie wniosku o „Dobry start”
    Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej przypomina o terminie na złożenie wniosku o o świadczenie z programu „Dobry start”. Nabór trwa tylko do 30 listopada.
    Black Friday - UOKiK radzi
    Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów przy okazji Black Friday przypomina do czego zobowiązani są sprzedawcy i jakie prawa mają konsumenci.
    Tegoroczny Black Friday a nasze finanse
    Dlaczego tegoroczny Black Friday może być szczególnie niebezpieczny dla naszych finansów? O jakich ważnych zasadach warto pamiętać podczas zakupów?
    Rosnąca adaptacja kryptowalut
    Rosnąca adaptacja kryptowalut jest już faktem. Z czym jest związana? Które podmioty zamierzają korzystać w kryptowalut?
    Limity dorabiania dla emerytów i rencistów od grudnia 2021 r.
    Nowe limity dorabiania dla emerytów i rencistów będą obowiązywały od grudnia 2021 r. Kogo dotyczą kwoty graniczne?
    Zmiana czasu w 2022 roku
    Zmiana czasu w 2022 roku została określona w projekcie nowego rozporządzenia. Kiedy będziemy przestawiali zegarki?
    Impulsywne zakupy - ile wydajemy pod wpływem chwili?
    Z badania wykonanego dla Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor wynika, że połowa ankietowanych nie jest wolna od skłonności do impulsywnych zakupów.
    TK o badaniu legalności wyboru sędziów przez ETPC
    Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności badania legalności wyboru sędziów Trybunału przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.
    Ilu Polaków płaci abonament za dostęp do serwisów filmowych?
    Z raportu Digital Consumer Trends 2021 wynika, iż rośnie popularność usług abonamentowego dostępu do streamingu materiałów wideo.
    Black Friday a kryzys - czy kupujemy mniej? [BADANIE]
    Jak wynika z nadchodzącego badania Intrum, „European Consumer Payment Report 2021”, zdecydowana większość europejskich konsumentów kieruje się podejściem sustainability podczas codziennych zakupów, co stwarza nowe wyzwania dla firm.
    Sprawy frankowe - rozstrzygnięcia, statystyki
    W tym roku do sądów trafia rekordowa liczba spraw frankowych. Ponad 90 procent takich postępowań kończy się wygraną kredytobiorcy.
    Pytania prejudycjalne - wyrok TSUE
    Zdaniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej krajowy sąd najwyższy nie może zabronić sądom niższej instancji zadawania pytań prejudycjalnych.
    Child Alert – jak działa?
    Child Alert jest systemem, który ma na celu szybsze poszukiwanie dziecka. Jak działa i kiedy jest ogłaszany?
    Black Friday i inflacja powodem niedoubezpieczenia
    Czym jest niedoubezpieczenie? Jak wpływa na nie inflacja? O czym warto pamiętać przed Black Friday?
    Leasing zwrotny - UOKiK bada fikcyjne umowy
    Do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów trafiają skargi konsumentów, którzy zamiast umowy pożyczki, nieświadomie podpisali umowę leasingu zwrotnego sprzętu AGD,
    UOKiK o wynagrodzeniu za udostępnienie kapitału przez banki
    Zdaniem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów banki nie mają prawa żądać wynagrodzenia za udostępnienie kapitału.
    Czy konsumenci poznają szczegóły planowanych podwyżek cen energii?
    Ministerstwo Klimatu chce, aby konsumenci poznali szczegóły planowanych podwyżek cen energii. Przygotowało projekt rozporządzenia.
    Średnie zadłużenie Polaków lekko spadło
    Według największych rejestrów, spadło średnie zadłużenie Polaków. Pomogło otwarcie gospodarki.
    Diety NFZ w aplikacji mojeIKP
    Dostęp do portalu Diety NFZ można uzyskać poprzez aplikację mojeIKP. Jak to zrobić? Co znajduje się w portalu?
    Rodzinne postępowanie informacyjne przed rozwodem [ZMIANY]
    Rodzinne postępowanie informacyjne w wielu przypadkach ma poprzedzać postępowanie o rozwód lub o separację. Na czym polegają planowane zmiany?
    4 bony dla bezrobotnych do 30 roku życia
    Bony dla bezrobotnych do 30 roku życia przyznaje urząd pracy. Są 4 rodzaje bonów dla młodych bezrobotnych: szkoleniowy, stażowy, zatrudnieniowy, na zasiedlenie. Czym się różnią?
    Kosiniakowe w 2022 roku
    Kosiniakowe w 2022 roku to jedna z form finansowego wsparcia rodziców. Ile wynosi świadczenie rodzicielskie? Komu przysługuje?
    Black Friday i Cyber Monday - jak kupować mądrze?
    Black Friday i Cyber Monday już za kilka dni. Na co zwrócić uwagę podczas zakupowego szaleństwa?
    Obywatelski projekt zaostrzający przepisy aborcyjne w Sejmie
    Obywatelski projekt zaostrzający przepisy dotyczące aborcji został złożony w Sejmie pod koniec października. Pierwsze czytanie zaplanowano na 1-2 grudnia.