Fiskus ogłasza nowy sposób kontroli podatkowej przedsiębiorców – mandaty sięgają nawet 23 tys. zł, a funkcjonariusze urzędów skarbowych podszywają się pod klientów

• Ważny komunikat Krajowej Administracji Skarbowej (KAS): instytucja tzw. nabycia sprawdzającego, narzędziem służącym „przeciwdziałaniu negatywnym zjawiskom godzącym w zasadę powszechności i równości opodatkowania, chroniąc przy tym uczciwą konkurencję”
• Nabycie sprawdzające (czyli sposób kontroli podatkowej przedsiębiorców, polegający na podszywaniu się pod klientów, przez funkcjonariuszy urzędów skarbowych) w świetle obecnie obowiązujących przepisów prawa – na czym polega?
• Nabycie sprawdzające (czyli sposób kontroli podatkowej przedsiębiorców, polegający na podszywaniu się pod klientów, przez funkcjonariuszy urzędów skarbowych) w świetle obecnie obowiązujących przepisów prawa – czy kontrolowany przedsiębiorca musi zwrócić urzędnikowi pieniądze za nabyty przez niego, w toku kontroli, towar lub usługę?
• Nabycie sprawdzające (czyli sposób kontroli podatkowej przedsiębiorców, polegający na podszywaniu się pod klientów, przez funkcjonariuszy urzędów skarbowych) w świetle obecnie obowiązujących przepisów prawa – z kontroli sporządzana jest notatka służbowa lub protokół
• Nabycie sprawdzające (czyli kontrola podatkowa przedsiębiorców, polegająca na podszywaniu się pod klientów, przez funkcjonariuszy urzędów skarbowych) nierzadko kończy się dla sprawdzanego mandatem – w 2025 r. najwyższe kary wymierzone w drodze mandatu, sięgały nawet 23 tys. zł

Ważny komunikat Krajowej Administracji Skarbowej (KAS): instytucja tzw. nabycia sprawdzającego, narzędziem służącym „przeciwdziałaniu negatywnym zjawiskom godzącym w zasadę powszechności i równości opodatkowania, chroniąc przy tym uczciwą konkurencję”

W dniu 2 czerwca br., Krajowa Administracja Skarbowa, za pośrednictwem swojego profilu w mediach społecznościowych, poinformowała czym jest tzw. nabycie sprawdzające, czyli instytucja, która – choć określana jest jako „nowa” – została wprowadzona do ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej od 1 stycznia 2022 r. Polega ono (owo nabycie sprawdzające) – jak wyjaśnia KAS – na nabyciu towarów lub usług przez pracownika organu podatkowego w celu sprawdzenia wywiązywania się przez sprawdzanego z obowiązków prawa podatkowego, w zakresie: ewidencjonowania sprzedaży przy zastosowaniu kasy rejestrującej. „Nowa instytucja uzupełniła dotychczasowe narzędzia służące przeciwdziałaniu negatywnym zjawiskom godzącym w zasadę powszechności i równości opodatkowania, chroniąc przy tym uczciwą konkurencję.

Nabyć sprawdzających dokonują wyłącznie uprawnieni pracownicy i funkcjonariusze urzędów skarbowych oraz urzędów celno-skarbowych, działający na podstawie i w granicach obowiązującego prawa. Wszelkie działania kontrolne KAS oparte są na analizie ryzyka, jest to niezbędne w celu realizacji ustawowych zadań.

Działanie w postaci nabycia sprawdzającego bezpośrednio wiąże się z angażowaniem środków finansowych przeznaczonych na zakup towaru lub usługi. Oczywistym i koniecznym z punktu widzenia racjonalnego gospodarowania środkami budżetowymi jest określanie oczekiwanych parametrów i efektów, jakie to zaangażowanie ma przynieść, oraz mierzenie skutków zaangażowania środków przeznaczanych na nabycie sprawdzające.

Celem nakładanych mierników jest wyłącznie monitorowanie prawidłowości wykorzystania narzędzi kontrolnych oraz zapewnienie, że są one stosowane zgodnie z ich ustawowym przeznaczeniem, w obszarach występowania podwyższonego ryzyka nieprawidłowości podatkowych.

Każdy przypadek nałożenia mandatu karnego musi wynikać z ustalonego naruszenia prawa, być odpowiednio udokumentowany i znajdować oparcie w obowiązujących przepisach prawa karnego lub prawa karnego skarbowego. Twierdzenia sugerujące dowolność, arbitralność lub samowolę w tym zakresie są całkowicie bezpodstawne.

Wszelkie opinie o kierowaniu się przez pracowników pozaprawnymi przesłankami w działaniach służbowych, w tym prowadzonych w postaci nabycia sprawdzającego, są nieuprawnione i godzą w profesjonalizm i dobre imię pracowników i funkcjonariuszy, którzy z oddaniem i z poszanowaniem prawa, wykonują swoje zadania.

Osoby posiadające informacje mogące świadczyć o naruszeniu prawa przez pracowników lub funkcjonariuszy powinny zgłaszać je właściwym organom, które są uprawnione do ich weryfikacji.

Krajowa Administracja Skarbowa realizuje swoje zadania wyłącznie na podstawie obowiązujących przepisów prawa, kierując się zasadami legalizmu, bezstronności i ochrony interesów Skarbu Państwa.” – tłumaczy KAS.

Nabycie sprawdzające (czyli sposób kontroli podatkowej przedsiębiorców, polegający na podszywaniu się pod klientów, przez funkcjonariuszy urzędów skarbowych) w świetle obecnie obowiązujących przepisów prawa – na czym polega?

Nabycie sprawdzające uregulowane jest w art. 94k-94x ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej. Przepisy te zostały dodane do ustawy o KAS – ustawą z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (art. 20 pkt 10 ww. ustawy, zwanej Polskim Ładem) i weszły w życie z dniem 1 stycznia 2022 r.

Nabycie sprawdzające dokonywane jest w miejscu sprzedaży towarów lub świadczenia usług przez sprawdzanego. Niezwłocznie po nabyciu towaru lub usługi od sprawdzanego, sprawdzający ma obowiązek:

• okazać sprawdzanemu legitymację służbową,
• poinformować sprawdzanego o dokonaniu nabycia sprawdzającego jak również
• pouczyć sprawdzanego o jego prawach i obowiązkach.

Na żądanie sprawdzanego, sprawdzający zobowiązany jest również okazać mu upoważnienie do dokonywania kontroli w formie nabycia sprawdzającego.

W uzasadnieniu Polskiego Ładu, który wprowadził do porządku prawnego instytucję nabycia sprawdzającego – ówczesne Ministerstwo Finansów (IX kadencji Sejmu) podkreślało, że nowe narzędzie ma służyć „przeciwdziałaniu negatywnym zjawiskom godzącym w zasadę powszechności i równości opodatkowania, chroniąc przy tym uczciwą konkurencję” i przyczynić się do likwidacji „szarej strefy”, która szacowana była przez ww. resort na 2,4 mld zł, a przez Fundację Rozwoju Obrotu Bezgotówkowego – nawet na 10 mld zł:

– „Według danych GUS, w 2019 roku punkty sprzedaży detalicznej dokonały sprzedaży na kwotę 867 mld złotych. Struktura sprzedaży detalicznej kształtowała się w tym roku następująco: 46% rynku to podmioty zatrudniające od 1 do 49 pracujących, pozostałą część rynku stanowią podmioty zatrudniające 50 i więcej osób. Na potrzebę reakcji ustawodawcy w tym obszarze wskazują zaobserwowane negatywne zjawiska związane z niewywiązywaniem się sprzedawców detalicznych z obowiązku rejestrowania sprzedaży na kasach rejestrujących. Posiadane dane wskazują, że w latach 2017-2019 tylko urzędy celno-skarbowe dokonały ok. 25 000 kontroli przestrzegania tego obowiązku, z czego ok. 17 000 kontroli zakończyło się wystawieniem mandatu karnego. W 2020 roku urzędy te kontrolowały ponad 15 000 razy. W wyniku tych kontroli nieprawidłowości stwierdzono w ponad 43% przypadków.” – zaznaczono w uzasadnieniu projektu.

Nabycie sprawdzające (czyli sposób kontroli podatkowej przedsiębiorców, polegający na podszywaniu się pod klientów, przez funkcjonariuszy urzędów skarbowych) w świetle obecnie obowiązujących przepisów prawa – czy kontrolowany przedsiębiorca musi zwrócić urzędnikowi pieniądze za nabyty przez niego, w toku kontroli, towar lub usługę?

Zgodnie z art. 94p ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej – towar nabyty w toku nabycia sprawdzającego, przez pracownika urzędu skarbowego lub funkcjonariusza służby celno-skarbowej, jest niezwłocznie zwracany sprawdzanemu wraz z paragonem fiskalnym dokumentującym sprzedaż tego towaru, jeżeli paragon ten został wydany. Towar nie podlega natomiast zwrotowi, jeżeli z uwagi na jego rodzaj lub szczególne właściwości nie jest możliwa jego ponowna sprzedaż. W takim przypadku – towar może zostać pozostawiony za zgodą sprawdzanego w miejscu jego nabycia. Sprawdzany obowiązany jest wówczas do:

• przyjęcia zwracanego towaru,
• przyjęcia paragonu fiskalnego dokumentującego sprzedaż zwracanego towaru oraz
• zwrotu zapłaty otrzymanej za zwracany towar.

Usługa wykonana w toku nabycia sprawdzającego, nie podlega natomiast zwrotowi. W przypadku gdy usługa, za którą sprawdzający zapłacił, nie została wykonana – sprawdzany obowiązany jest do zwrotu otrzymanej zapłaty.

Nabycie sprawdzające (czyli sposób kontroli podatkowej przedsiębiorców, polegający na podszywaniu się pod klientów, przez funkcjonariuszy urzędów skarbowych) w świetle obecnie obowiązujących przepisów prawa – z kontroli sporządzana jest notatka służbowa lub protokół

Jeżeli w toku nabycia sprawdzającego nie stwierdzono nieprawidłowości w zakresie ewidencjonowania sprzedaży przy zastosowaniu kasy rejestrującej oraz wydawania nabywcy paragonu fiskalnego – sprawdzający sporządza z przeprowadzonej kontroli notatkę służbową. Notatka ta powinna uwzględniać:

1. datę i miejsce (adres) dokonania nabycia sprawdzającego,
2. wskazanie sprawdzanego,
3. wartość sprzedaży brutto, w tym wskazanie kwoty należnego podatku od towarów i usług,
4. numer paragonu fiskalnego oraz numer unikatowy kasy rejestrującej,
5. wskazanie sprawdzającego.

Notatkę służbową sporządza się w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, z których jeden otrzymuje sprawdzany.

Jeżeli natomiast:

• w toku nabycia sprawdzającego stwierdzono naruszenie w zakresie wywiązywania się przez sprawdzanego z obowiązków w zakresie ewidencjonowania sprzedaży przy zastosowaniu kasy rejestrującej oraz wydawania nabywcy paragonu fiskalnego
• towar zakupiony w toku nabycia sprawdzającego nie podlega zwrotowi, gdyż z uwagi na jego rodzaj lub szczególne właściwości, nie jest możliwa jego ponowna sprzedaż,
• towar zakupiony w toku nabycia sprawdzającego nie podlega zwrotowi, ponieważ stanowi dowód popełnienia przestępstwa, przestępstwa skarbowego, wykroczenia lub wykroczenia skarbowego,
• nabycie sprawdzające dotyczy usługi albo
• sprawdzany odmówił przyjęcia zwracanego towaru, zwrotu otrzymanej zapłaty za zwracany towar lub przyjęcia paragonu fiskalnego dokumentującego sprzedaż zwracanego towaru,

– z przeprowadzonej kontroli sporządzany jest protokół. Protokół taki, powinien uwzględniać w szczególności:

1. oznaczenie organu przeprowadzającego kontrolę,
2. datę i miejsce (adres) dokonania nabycia sprawdzającego,
3. numer stałego upoważnienia pracownika urzędu skarbowego lub funkcjonariusza służby celno-skarbowej do dokonania nabycia sprawdzającego,
4. wskazanie sprawdzającego,
5. wskazanie sprawdzanego, w tym jego imię i nazwisko, miejsce zamieszkania, numer PESEL oraz rodzaj, serię i numer dokumentu tożsamości,
6. wskazanie podatnika, jeżeli sprawdzanym jest osoba dokonującą w jego imieniu i na jego rzecz sprzedaży towarów lub usług,
7. określenie nabytego towaru lub usługi oraz wartość sprzedaży brutto, w tym wskazanie kwoty należnego podatku od towarów i usług,
8. informację:
9. 1. o zwrocie towaru,
   2. że towar nie podlega zwrotowi lub o pozostawieniu towaru w miejscu jego nabycia,
   3. o odstąpieniu od zwrotu towaru i niedokonaniu zwrotu paragonu fiskalnego,
   4. o wykonaniu usługi i jej rodzaju albo
   5. o zwrocie zapłaty za niewykonaną usługę lub paragonu fiskalnego,
9. informację o:
10. 1. odmowie przyjęcia zwracanego towaru,
    2. odmowie zwrotu otrzymanej zapłaty za zwracany towar lub niewykonaną usługę i niedokonaniu zwrotu paragonu fiskalnego,
    3. odmowie przyjęcia paragonu fiskalnego dokumentującego sprzedaż zwracanego towaru albo niewykonanej usługi,
10. numer paragonu fiskalnego oraz numer unikatowy kasy rejestrującej, a w przypadku ich braku – wskazanie przyczyny,
11. opis stwierdzonego naruszenia w zakresie wywiązywania się przez sprawdzanego z obowiązków wynikających z przepisów prawa podatkowego,
12. omówienie dokonanych w protokole poprawek, skreśleń i uzupełnień,
13. wykaz załączników, które dołączono do protokołu;
14. podpis sprawdzającego i sprawdzanego, a w razie odmowy podpisania protokołu przez sprawdzanego – wzmiankę o tym zamieszczoną na końcu protokołu,
15. miejsce i datę sporządzenia.

Protokół – podobnie jak notatka służbowa – sporządza się w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, z których jeden otrzymuje sprawdzany.

Nabycie sprawdzające (czyli kontrola podatkowa przedsiębiorców, polegająca na podszywaniu się pod klientów, przez funkcjonariuszy urzędów skarbowych) nierzadko kończy się dla sprawdzanego mandatem – w 2025 r. najwyższe kary wymierzone w drodze mandatu, sięgały nawet 23 tys. zł

Jak podaje PAP¹ – w I połowie 2025 r. funkcjonariusze i pracownicy KAS dokonali ponad 25 tys. tzw. nabyć sprawdzających i stwierdzili nieprawidłowości na poziomie 36 proc. Najwięcej nieprawidłowości zostało stwierdzonych w branży budowlanej, turystycznej i transporcie pasażerskim.

– „W związku z ujawnieniem tych nieprawidłowości nałożono prawie 9,5 tys. mandatów karnych na łączną kwotę ponad 12,6 mln zł. Ich wysokość mieściła się w przedziale od 350 do 23 900 zł. W przypadku, gdy podatnik odmówi przyjęcia mandatu karnego, możemy skierować sprawę na drogę sądową. W przypadku recydywy, gdy kilkukrotnie stwierdzamy, że podatnik unika rejestrowania obrotu, możemy go objąć dalszymi czynnościami kontrolnymi.” – podkreślił szef KAS Marcin Łoboda.

Zgodnie z art. 48 par. 2 kodeksu karnego skarbowego – mandatem karnym można nałożyć karę grzywny w granicach nieprzekraczających pięciokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia. Aktualnie, minimalne wynagrodzenie opiewa na 4 806 zł brutto. Oznacza to, że mandat karny wymierzony za wykroczenie skarbowe, może o obecnie opiewać nawet na 24 030 zł.

¹ PAP, KAS przeprowadziła tzw. nabycia sprawdzające. Najwięcej nieprawidłowości w trzech branżach, 11 sierpnia 2025 r.

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1131 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 633 z późn. zm.)