Samotne wychowywanie dziecka a opieka naprzemienna. Podatnicy wciąż w sporze z fiskusem o preferencyjne rozliczenie

• Opieka naprzemienna a status samotnego rodzica – trwający spór interpretacyjny
• Spory podatników z fiskusem i niejednolite interpretacje
• Stanowisko RPO i wcześniejsze wyjaśnienia resortu
• Orzecznictwo sądów administracyjnych i nowe interpretacje
• Wniosek RPO i numer sprawy

Opieka naprzemienna a status samotnego rodzica – trwający spór interpretacyjny

Podatnicy nadal mają wątpliwości co do możliwości skorzystania z preferencyjnego rozliczenia się jako rodzic samotnie wychowujący dziecko w przypadku opieki naprzemiennej.
Fiskus kwestionował taką możliwość, tymczasem sądy administracyjne uznają, że nie ma podstaw do odstąpienia od utrwalonego w orzecznictwie sposobu rozumienia pojęcia "samotnego wychowywania dzieci” - mimo zmian opodatkowania tych osób, wprowadzonych na mocy "Polskiego Ładu".

Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich występuje do Ministerstwa Finansów i Gospodarki ws. stosowania przepisów, jak i ewentualnych korekt legislacyjnych co do warunku wyłączającego skorzystanie z możliwości rozliczenia jako rodzic samotnie wychowujący dziecko z powodu ustalenia świadczenia wychowawczego obojgu rodzicom.

Spory podatników z fiskusem i niejednolite interpretacje

Podatnicy skarżą się, że obecne ukształtowanie przepisów prowadzi do sporów między rodzicami o uzyskanie statusu osoby samotnie wychowującej dziecko w celu skorzystania z preferencyjnego rozliczenia. Często zdarza się też, że mimo ustanowienia opieki naprzemiennej przez sąd i pobierania świadczenia wychowawczego przez obojga rodziców, w rzeczywistości tylko jeden z nich faktycznie bierze udział w wychowaniu dziecka. Wywołuje to niepewność i jest źródłem sporów podatników ze skarbówką.

Opodatkowanie osób samotnie wychowujących dziecko nie ma zastosowania do osoby, która wychowuje wspólnie z drugim rodzicem albo opiekunem prawnym co najmniej jedno dziecko, w tym gdy jest ono pod opieką naprzemienną, w związku z którą obojgu rodzicom ustalono świadczenie wychowawcze. Problem polega na tym, że fiskus kwestionował możliwość preferencyjnego rozliczenia się samotnego rodzica w przypadku opieki naprzemiennej. Wskazywał, że prawo do preferencji przysługuje wyłącznie jednemu z rodziców czy opiekunów, który - będąc osobą stanu wolnego - faktycznie w roku podatkowym wychowuje dziecko samotnie. Uznawano, że ustalenia rodziców, na których mocy tylko jedno pobiera świadczenie wychowawcze, są bez wpływu na prawo do preferencji podatkowej, gdy małoletnie dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną.

Stanowisko RPO i wcześniejsze wyjaśnienia resortu

Temat ten był już częściowo sygnalizowany w wystąpieniu RPO z 2024 r. Wówczas resort wyjaśniał, że gdy "rozwiedzeni rodzice są zaangażowani w równym stopniu w proces wychowawczy dziecka, czyli sprawują faktycznie opiekę naprzemienną, wówczas rodzice wychowują dziecko wspólnie i tym samym żaden z rodziców nie ma prawa do opodatkowania swoich dochodów na preferencyjnych zasadach przewidzianych dla osób samotnie wychowujących dziecko”.

Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich zwraca uwagę na potrzebę doprecyzowania przepisów i ich jednolitego stosowania, wskazując na ryzyko dalszych sporów interpretacyjnych oraz niepewności po stronie podatników.

Orzecznictwo sądów administracyjnych i nowe interpretacje

Tymczasem sądy administracyjne uznają, że nie ma podstaw do odstąpienia od utrwalonego w orzecznictwie sposobu rozumienia pojęcia „samotnego wychowywania dzieci”, mimo zmian opodatkowania dochodów osób samotnie wychowujących dzieci wprowadzonych na mocy Polskiego Ładu. Sądy twierdzą, że art. 6 ust. 4f u.p.d.o.f. wyklucza preferencyjne opodatkowanie, ale wyłącznie w przypadku ustawowo określonym. Przepis nie pozwala na preferencyjne opodatkowanie samotnych rodziców, którzy wychowują co najmniej jedno dziecko wspólnie, rozumiane także jako "naprzemienne" wykonywanie opieki nad dzieckiem, jeżeli w związku z tą opieką obydwojgu rodzicom zostało ustalone świadczenie wychowawcze.

Ostatnio pojawiły się indywidualne interpretacje podatkowe wskazujące na pewne zmiany. Wynika z nich, że wychowywanie dziecka w opiece naprzemiennej nie stanowi samo w sobie przesłanki negatywnej, która pozbawia rodzica prawa do opodatkowania dochodów na zasadach przewidzianych dla osób samotnie wychowujących dzieci.

Wniosek RPO i numer sprawy

V.511.484.2025