Testy samodzielności czy orzeczenie o niepełnosprawności. Co ważniejsze?

• Nowy system orzekania dla osób niepełnosprawnych – trwają prace
• Orzeczenia o niepełnosprawności a zasady proporcjonalności i sprawiedliwości społecznej
• Koniec z rozproszeniem systemu świadczeń dla osób niepełnosprawnych

Rząd wciąż pracuje nad nowym systemem orzekania o niepełnosprawności. Czytelnicy pytają nas o to, czy nowy system orzekania o niepełnosprawności będzie oparty o kryterium samodzielności? Jak duże ma to znaczenie pokazuje świadczenie wspierające – o przyznaniu świadczenie nie decyduje stopień niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany, lekki) a stopień niesamodzielności określany w punktach (nazywa się formalnie „poziom potrzeby wsparcia").

Klasyfikacja budżetowa 2027. Nowe rozporządzenie z komentarzem eksperta

Kalkulator dat

Także w założeniach projektu ustawy o asystencji osobistej mamy rodzaj testu na samodzielność.

Nowy system orzekania dla osób niepełnosprawnych – trwają prace

W grudniu 2025 r. rząd informował:

"Aktualnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej trwają przygotowania do rozpoczęcia realizacji projektu w ramach FERS pn. „Przebudowa modelu orzekania 0 niepełnosprawności oraz form wsparcia. Realizacja projektu w ramach FERS pn. „Przebudowa modelu orzekania o niepełnosprawności oraz form wsparcia," przewiduje przygotowanie nowych rozwiązań na rzecz osób z niepełnosprawnościami. Planowana jest pogłębiona analiza obecnego systemu orzekania, form wsparcia oraz infrastruktury orzeczniczej.

Celem tego projektu jest opracowanie kompleksowego modelu orzekania o niepełnosprawności, odpowiadającego na indywidualne potrzeby osób z niepełnosprawnościami oraz systemu świadczeń i innych form wsparcia.

 W projekcie przeprowadzony zostanie przegląd i analiza funkcjonujących rozwiązań systemowych odnoszących się do systemu orzecznictwa o niepełnosprawności 1 stopniu niepełnosprawności, w tym systemów rentowych i orzecznictwa dla celów edukacyjnych. Projekt będzie pierwszym krokiem do stworzenia w pełni kompleksowego i zintegrowanego systemu orzekania o niepełnosprawności."

Orzeczenia o niepełnosprawności a zasady proporcjonalności i sprawiedliwości społecznej

I dalej w komunikacie:

"Zmodyfikowany model orzekania o niepełnosprawności będzie oparty o Międzynarodową Klasyfikację Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF), a także zgodny z postanowieniami Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych (KPON). Uproszczony system świadczeń będzie odpowiedzią na indywidualne potrzeby danej osoby zarówno w życiu codziennym, jak i w sferze społeczno-zawodowej. System zapewniać będzie podmiotowość osobom z niepełnosprawnościami oraz będzie zgodny z zasadami proporcjonalności i sprawiedliwości społecznej."

Koniec z rozproszeniem systemu świadczeń dla osób niepełnosprawnych

"W ramach projektu wypracowane zostaną także rozwiązania mające na celu scalenie, rozproszonego obecnie systemu świadczeń oraz służące kompensacji zwiększonych kosztów życia wynikających z niepełnosprawności, jak również narzędzia i mechanizmy służące indywidualizacji wsparcia. Opracowanie narzędzi przeprowadzone zostanie w odniesieniu do tych obszarów funkcjonowania dla których nie ma narzędzi do oceny lub narzędzia te nie opisują danego obszaru w pełnym zakresie. W wyniku realizacji zadania wypracowane zostaną kryteria ustalania niepełnoprawności oraz kryteria kwalifikacji do świadczeń i innych instrumentów wsparcia."