Świadczenie wspierające albo pielęgnacyjne. Opiekunowie pytają o zmiany w przepisach

• Świadczenie pielęgnacyjne w 2024 r. z ważnymi zmianami
• Czy można łączyć świadczenie pielęgnacyjne i świadczenie wspierające?
• Opiekunowie dorosłych osób z niepełnosprawnych z ważnymi pytaniami
• Ministerstwo odpowiada

Świadczenie pielęgnacyjne w 2024 r. z ważnymi zmianami

Na początku 2024 r. znacznie zmieniły się przepisy dotyczące przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Aktualnie świadczenie pielęgnacyjne „na nowych zasadach” mogą otrzymać osoby, które sprawują opiekę nad osobami  z niepełnosprawnościami w wieku do ukończenia 18. roku życia. W takim przypadku możliwe jest łączenie aktywności zawodowej, bez żadnych ograniczeń, z pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne „na zasadach starych” funkcjonuje w oparciu o ochronę praw nabytych.

Zmiany te wynikają z ustawy o świadczeniu wspierającym, która wprowadziła nowy rodzaj świadczenia. Chodzi o świadczenie wspierające, które skierowane jest bezpośrednio do dorosłej osoby niepełnosprawnej. Wysokość przyznanej pomocy zależy od liczby punktów uzyskanej w decyzji określającej poziom potrzeby wsparcia. Decyzję taką wydaje Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności (WZON).

Czy można łączyć świadczenie pielęgnacyjne i świadczenie wspierające?

W sytuacji, gdy zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego, to wypłata świadczenia pielęgnacyjnego ulegnie wstrzymaniu z mocy prawa.

Gdy okres, za który opiekun osoby z niepełnosprawnością pobierał z organu gminy świadczenie pielęgnacyjne, pokrywa się z tym, za który ZUS przyznał osobie z niepełnosprawnością świadczenie wspierające, to świadczenie pielęgnacyjne trzeba będzie zwrócić do gminy wraz z odsetkami.

Jak informuje ZUS, pokrywania się okresów pobierania świadczeń można uniknąć przez wskazanie we wniosku o świadczenie wspierające daty, od której osoba niepełnosprawna chce uzyskać wsparcie 

Opiekunowie dorosłych osób z niepełnosprawnych z ważnymi pytaniami

Powyższa zmiana przepisów znacząco wpłynęła na sytuację opiekunów dorosłych osób z niepełnosprawnościami. 

W jednej z interpelacji posłanka Iwona Hartwich informuje, iż do biura zgłaszają się rodzice i opiekunowie osób niepełnosprawnych z prośbą o interwencję w sprawie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, która weszła w życie dnia 1 stycznia 2024 roku.

„Na mocy ww. ustawy doszło do zmiany w regulacjach dotyczących pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku złożenia wniosku o świadczenie wspierające, które jest przeznaczone bezpośrednio dla osoby niepełnosprawnej, rodzic lub opiekun utraci świadczenie pielęgnacyjne, czyli swój jedyny dochód. Oznacza to, że pozostanie na utrzymaniu swojego niepełnosprawnego dziecka lub podopiecznego, albo aby się utrzymać, będzie zmuszony pójść do pracy. Problem polega na tym, iż osoby z niepełnosprawnościami w większości nie są zdolne do samodzielnej egzystencji i wymagają opieki 24 godziny na dobę” – przekonuje posłanka.

I prosi o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy będą zmiany w ustawie o świadczeniu wspierającym, aby osoba z niepełnosprawnością pobierała świadczenie wspierające, a rodzic lub opiekun mógł nadal otrzymywać świadczenie pielęgnacyjne?
2. Nie wszystkie osoby z niepełnosprawnością przejdą na świadczenie wspierające. Jaki rodzaj pomocy od rządu otrzymają OzN, które pozostaną na tzw. starych warunkach?
3. Czy rodzice i opiekunowie OzN, którzy utracą świadczenie pielęgnacyjne i nie podejmą pracy, będą mieli opłacane ubezpieczenie i przez jaki okres czasu?
4. Głównym założeniem ustawy o świadczeniu wspierającym jest kierowanie pomocy bezpośrednio do osoby niepełnosprawnej, która ma samodzielnie decydować o wydatkowaniu środków, które będzie otrzymywać. Jak to jest rozpatrywane w przypadku osób z niepełnosprawnością intelektualną?

Ministerstwo odpowiada

17 lipca 2024 r. odpowiedzi na interpelację udzieliła Wiceminister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Aleksandra Gajewska. 

Odpowiedź publikujemy w całości:

„Ad 1. 

1 stycznia 2024 roku weszła w życie ustawa z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429). Zmieniła ona dotychczasowy system świadczeń dla osób  niepełnosprawnych i ich opiekunów wprowadzając do polskiego systemu prawnego nowe  świadczenie wspierające, kierowane bezpośrednio do pełnoletnich osób  z niepełnosprawnościami oraz – w związku ze zmianą ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - zmodyfikowane świadczenie pielęgnacyjne, kierowane do  opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie ukończyły jeszcze 18 roku życia.

Świadczenie wspierające wprowadzono uwzględniając liczne postulaty środowisk skupiających osoby niepełnosprawne, zgłaszających konieczność ukierunkowania polityki  świadczeń na upodmiotowienie dorosłych osób z niepełnosprawnościami. Jego celem jest  udzielenie przedstawicielom tej grupy, borykającym się z największymi trudnościami w codziennym funkcjonowaniu, pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków  związanych z zaspokajaniem ich szczególnych potrzeb życiowych. Świadczenie kierowane  jest bezpośrednio do pełnoletniej osoby niepełnosprawnej, tak aby mogła samodzielnie decydować o tym, na jakie wydatki, związane ze sprawowaną nad nią opieką, zostanie  przekazana jego kwota.

Obowiązujące od 1 stycznia 2024 r. regulacje ustawy o świadczeniu wspierającym wykluczają prawo opiekuna osoby niepełnosprawnej do pobierania świadczenia opiekuńczego (tj. świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, zasiłku dla opiekuna) w tym samym czasie, gdy osoba z niepełnosprawnościami pobiera własne świadczenie wspierające. Celem tych regulacji jest wyeliminowanie kumulacji świadczeń z budżetu państwa przyznawanych de facto z tego samego tytułu, którym jest wsparcie  niesamodzielnej osoby z niepełnosprawnościami.

Jednocześnie należy podkreślić, że ubieganie się o możliwość pobierania świadczenia wspierającego jest prawem, a nie obowiązkiem osoby niepełnosprawnej.

W przypadku, gdy osoba z niepełnosprawnością nie skorzysta z prawa do własnego świadczenia wspierającego, jej opiekun otrzymujący dotychczas świadczenie pielęgnacyjne, które nabył na zasadach obowiązujących do dnia wejścia w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, tj. na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., stosownie do przepisów  przejściowych tej ustawy, w pełni zachowa prawa nabyte do otrzymywanego świadczenia pielęgnacyjnego i będzie mógł je dalej pobierać na dotychczasowych warunkach,  przewidzianych w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31  grudnia 2023 r. 

Ustawa o świadczeniu wspierającym wprowadziła także szereg regulacji o charakterze  osłonowym dla tych opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy zaprzestaną pobierać świadczenia opiekuńcze, w związku z wyborem przez osobę z niepełnosprawnościami świadczenia wspierającego. Obejmują one:

- opłacanie ze środków budżetu państwa składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe  oraz zdrowotne za opiekuna osoby z niepełnosprawnością, która pobierać będzie świadczenie wspierające, przez okres sprawowania opieki – warunkiem jest wspólne  zamieszkiwanie i gospodarowanie opiekuna z osobą z niepełnosprawnościami oraz  niepodejmowanie zatrudnienia przez opiekuna (objęcie ww. ubezpieczeniami będzie realizowane przez ZUS, na wniosek opiekuna składany do Zakładu);

- możliwość uzyskania przez opiekuna zasiłku dla bezrobotnych, a także świadczenia przedemerytalnego;

- uruchomienie programu aktywizacji zawodowej dla opiekunów, którzy pobierali ww. świadczenia opiekuńcze.

Przewidziano, że po roku funkcjonowania ustawy o świadczeniu wspierającym (obowiązującej od 1 stycznia 2024 r.) Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dokona  oceny/przeglądu jej działania, co będzie stanowiło podstawę do oceny efektów  wprowadzonych rozwiązań m. in. w systemie świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów. 

Ad 2. 

W kwestii wsparcia kierowanego do osób z niepełnosprawnościami należy wskazać, że osoby  te mogą pobierać rentę socjalną, o ile spełniają warunki określone w ustawie o rencie  socjalnej. Od marca 2024 r. wysokość renty socjalnej wynosi 1780,96 zł. Renta socjalna  waloryzowana jest rokrocznie, w ramach przeliczania wysokości rent i emerytur, które to świadczenia emerytalno-rentowe mogą również otrzymywać osoby z niepełnosprawnością.

Od 1 października 2019 r. wypłacane jest świadczenie, o którym mowa w ustawie z 31 lipca  2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. 

Świadczenie to przysługuje osobom nie posiadającym prawa do świadczeń pieniężnych, finansowanych ze środków publicznych albo pobierającym świadczenia, których suma (wraz  ze świadczeniem uzupełniającym) o charakterze innym niż jednorazowe, wraz z kwotą wypłacaną przez zagraniczne instytucje właściwe do spraw emerytalno-rentowych, nie  przekracza progu 2419,33zł miesięcznie (od 1 marca 2024 r.). 

Od 1 marca rokrocznie waloryzowana jest kwota miesięcznego progu uprawniającego do świadczenia uzupełniającego na tych samych zasadach co emerytury i renty, zgodnie  z ustawą z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Oznacza to, że wraz z podwyższeniem emerytur i rent w ramach waloryzacji, wzrasta  analogicznie kwota miesięcznego progu uprawniającego do świadczenia uzupełniającego.

Świadczenie uzupełniając przysługuje osobie uprawnionej w zróżnicowanej wysokości, nie  wyższej jednak niż 500zł miesięcznie. Wysokość świadczenia uzupełniającego zależy od łącznej kwoty świadczeń otrzymywanych przez osobę uprawnioną ze środków publicznych (tzw. formuła „złotówka za złotówkę”).

Ponadto, w ramach systemu świadczeń rodzinnych, istnieje również możliwość przyznania  osobie z niepełnosprawnościami zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 215,84 zł miesięcznie.

Ad 3. 

W świetle regulacji wprowadzonych ustawą o świadczeniu wspierającym w przypadku, gdy osoba z niepełnosprawnością wybierze własne świadczenie wspierające, składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe dla jej opiekuna niepozostającego w zatrudnieniu będą opłacane bez względu na posiadany przez niego staż ubezpieczeniowy.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o świadczeniu wpierającym, za opiekuna, który nie podejmuje  zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na potrzebę udzielania wsparcia osobie  pobierającej świadczenie wspierające, wspólnie z nią zamieszkującego i gospodarującego,

Zakład Ubezpieczeń Społecznych opłaca ze środków budżetu państwa składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego na zasadach określonych w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne na zasadach określonych w ustawie z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Istotne jest, że w powyższym przypadku składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe będą opłacane także w sytuacji, gdy opiekun będzie już posiadał okres ubezpieczenia niezbędny do  otrzymania emerytury w minimalnej wysokości (a więc niezależnie od tego czy osiągnął on  20/25-letni okres składkowy i nieskładkowy). Opiekun zainteresowany opłacaniem składek, wniosek o objęcie ww. ubezpieczeniem składa do ZUS. 

Ad 4. 

Ustawa o świadczeniu wspierającym przewiduje, że osoba z niepełnosprawnością, w tym niepełnosprawnością intelektualną, ma możliwość wnioskowania o świadczenie wspierające nie tylko osobiście, ale także przy wsparciu osoby upoważnionej do jej reprezentowania – np.  opiekuna prawnego czy pełnomocnika.

W przypadku osób z niepełnosprawnościami intelektualnymi, które mają opiekuna  prawnego (wyznaczanego przez sąd rodzinny w przypadku ich całkowitego ubezwłasnowolnienia), decyzję, czy ubiegać się o świadczenie wspierające podejmuje tenże opiekun prawny, który w przypadku przyznania osobie z niepełnosprawnościami świadczenia wspierającego będzie de facto również tym świadczeniem rozporządzał".

Źródło: Interpelacja nr 2642 w sprawie ustawy o świadczeniu wspierającym