Nie 3 godziny, a nawet 6 godzin opóźnienia bez prawa do odszkodowania z linii lotniczych. Idą niekorzystne zmiany praw pasażerów

• Prawa pasażerów linii lotniczych będą słabiej chronione
• Nowe progi czasowe i kwoty odszkodowań - linie lotnicze w UE
• Zmiany w zasadach rekompensat za utratę przesiadki
• Nowe definicje „okoliczności nadzwyczajnych”
• Na jakim etapie są negocjacje?
• Wyeliminowanie 21 lat orzecznictwa TSUE i wzrost wpływu branży lotniczej
• Konsekwencje dla konsumentów

Prawa pasażerów linii lotniczych będą słabiej chronione

W Unii Europejskiej trwają zaawansowane prace nad nowelizacją rozporządzenia EC261/2004, regulującego prawa pasażerów linii lotniczych w przypadku opóźnień, odwołań i utraty przesiadek. Przyjęte przez Radę UE w czerwcu 2025 roku propozycje oznaczają faktyczne ograniczenie ochrony pasażerów w wielu typowych sytuacjach — podnoszą progi opóźnień, obniżają kwoty odszkodowań i zmniejszają liczbę przypadków, w których pasażerowie będą uprawnieni do rekompensaty. Dla wielu podróżnych oznacza to cofnięcie ochrony prawnej o ponad dwie dekady, do czasu sprzed wejścia w życie obecnych przepisów.

Nowe progi czasowe i kwoty odszkodowań - linie lotnicze w UE

Zgodnie z przyjętym przez Radę UE podejściem, zmianie ulegną podstawowe progi czasowe i wysokość odszkodowań:

• w przypadku lotów do 3500 km (obejmujących wszystkie loty wewnątrz UE), prawo do odszkodowania będzie przysługiwać dopiero po opóźnieniu przekraczającym 4 godziny;
• dla lotów powyżej 3500 km — po opóźnieniu przekraczającym 6 godzin;
• kwoty odszkodowań zostaną zmniejszone odpowiednio do 300 EUR (loty krótsze) i 500 EUR (loty długodystansowe).

Dotychczas, zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem EC261/2004, prawo do odszkodowania przysługuje już w przypadku opóźnienia przekraczającego 3 godziny niezależnie od długości lotu. Kwoty rekompensat wynoszą obecnie: 250 EUR dla lotów do 1500 km, 400 EUR dla lotów wewnątrz UE powyżej 1500 km i innych lotów od 1500 km do 3500 km, oraz 600 EUR dla lotów długodystansowych powyżej 3500 km.

Oznacza to faktyczne zaostrzenie warunków, zwłaszcza dla pasażerów podróżujących na trasach międzykontynentalnych.

Polecamy: Komplet: Wakacje składkowe 2024/2025 - wideoszkolenie i poradniki dla przedsiębiorców

Zmiany w zasadach rekompensat za utratę przesiadki

Szczególnie istotna zmiana dotyczy tzw. missed connections — czyli utraty przesiadki wskutek opóźnienia wcześniejszego lotu. Obecnie, w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE, liczy się całkowite opóźnienie w dotarciu do miejsca docelowego.

Po zmianach, odpowiedzialność przewoźnika operującego pierwszy opóźniony odcinek utrzyma się, ale rekompensata będzie przysługiwać dopiero wówczas, gdy finalne opóźnienie na miejscu docelowym przekroczy próg 4 godzin (przy lotach do 3500 km) lub 6 godzin (przy lotach powyżej 3500 km). Jeżeli przewoźnik szybko zorganizuje alternatywne połączenie i ostateczne opóźnienie nie przekroczy tych progów, pasażer nie otrzyma rekompensaty.

W praktyce oznacza to znaczne ograniczenie ochrony pasażerów na trasach z przesiadkami — zwłaszcza w przypadku lotów tzw. non-hub, gdzie pasażerowie często łączą przeloty różnych przewoźników.

Nowe definicje „okoliczności nadzwyczajnych”

Rada UE sprecyzowała również katalog sytuacji, w których linia lotnicza nie będzie odpowiadać za opóźnienia (tzw. extraordinary circumstances). Będą do nich należeć m.in.:

• katastrofy naturalne i klęski środowiskowe,
• niekorzystne warunki pogodowe uniemożliwiające bezpieczny lot (burze, turbulencje, grad, silny wiatr),
• wojny i zamieszki,
• poważne zagrożenia zdrowotne o charakterze transgranicznym (np. pandemia),
• kolizje z ptakami i innymi obiektami,
• incydenty związane z agresywnymi pasażerami lub nagłymi problemami zdrowotnymi na pokładzie.

W obecnym projekcie nie wprowadzono jeszcze automatycznego objęcia usterek technicznych zakresem „extraordinary circumstances”. Jednak propozycje wcześniejszych negocjacji sugerują, że pewne awarie wykryte tuż przed wylotem mogą być w przyszłości kwalifikowane do tej kategorii. To jeden z najbardziej kontrowersyjnych aspektów negocjacji.

Na jakim etapie są negocjacje?

Projekt przyjęty przez Radę UE stanowi tzw. general approach i otwiera drogę do trilogu, czyli trójstronnych negocjacji pomiędzy Radą, Parlamentem Europejskim oraz Komisją Europejską. To w ich toku ustalone zostanie ostateczne brzmienie nowych przepisów. Decyzje mogą zapaść jeszcze w 2025 roku.

Wyeliminowanie 21 lat orzecznictwa TSUE i wzrost wpływu branży lotniczej

Projektowane zmiany nie tylko modyfikują brzmienie rozporządzenia, ale w istocie neutralizują dorobek orzeczniczy Trybunału Sprawiedliwości UE, który przez ponad dwie dekady precyzował i rozszerzał zakres ochrony pasażerów. Dotyczyło to m.in. prawa do odszkodowań za opóźnienia przesiadek czy ograniczenia stosowania klauzuli „okoliczności nadzwyczajnych”. Nowelizacja w praktyce wywraca ten dorobek i oznacza realny regres standardów ochrony konsumentów.

W tle prac legislacyjnych widoczny jest także silny nacisk organizacji branżowych przewoźników lotniczych (w tym Airlines for Europe czy IATA), które od lat lobbują za ograniczeniem zakresu odpowiedzialności odszkodowawczej. Projektowane zmiany w znacznym stopniu realizują postulaty przewoźników, przesuwając większą część ryzyka operacyjnego na pasażerów.

Konsekwencje dla konsumentów

Choć część zasad ochrony pasażerów zostaje utrzymana, nowe regulacje niewątpliwie utrudnią dochodzenie odszkodowań w wielu przypadkach, które dziś kwalifikują się do rekompensaty. Największe zmiany dotkną pasażerów na trasach długodystansowych oraz podróżujących z przesiadkami. W efekcie zwiększy się ryzyko finansowe podróżnych przy jednoczesnym ograniczeniu odpowiedzialności linii lotniczych.

Autor: Adam Ziemba