Nawet dla sędziów to skomplikowane. NSA o datach kluczowych dla niepełnosprawnych

• To skomplikowane – ustalić daty dające prawo do świadczeń dla niepełnosprawnych
• Stare świadczenie pielęgnacyjne zniknęło z końcem 2023 r.
• Świadczenie wspierające rewolucją w systemie pomocy społecznej
• Nowe świadczenie pielęgnacyjne – jest tylko dla opiekunów dzieci i młodzieży
• Stare świadczenie pielęgnacyjne – nie zawiera granicy wieku

W artykule omawiam niedawny wyrok NSA z 21 kwietnia 2026 r. (sygn. akt I OSK 524/25). Link do wyroku.

Sędziowie orzekający:

Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

To skomplikowane – ustalić daty dające prawo do świadczeń dla niepełnosprawnych

Stan faktyczny i prawny był taki:

1) Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności - 19 luty 2024 r., ale

2) Wniosek o wydanie tego orzeczenia został złożony 30 listopada 2023 r.

W dokumencie orzeczenia o niepełnosprawności stopień znaczny orzecznicy określili od od 1 grudnia 2023 r. do 28 lutego 2029 r.

Jak w tej sytuacji obliczyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego?

Pomoc społeczna. Komentarz do ustawy

Kalkulator dat

Stare świadczenie pielęgnacyjne zniknęło z końcem 2023 r.

Wydaje się, że to nieprawda - dziesiątki tysięcy opiekunów pobiera "stare" świadczenie pielęgnacyjne. Ale robią to na zasadzie praw nabytych. Od 1 stycznia 2024 r. nie można nabyć prawa do tego świadczenia. Dlatego do NSA trafił spór o to, czy wniosek o orzeczenie o niepełnosprawności złożony w 2023 r., gdy orzeczenie PZON wydał w 2024 r. daje prawo do "starego" świadczenia pielęgnacyjnego, czy nie.

Świadczenie wspierające rewolucją w systemie pomocy społecznej

1 stycznia 2024 r. "pojawiło się" świadczenie wspierające i „nowe” świadczenie pielęgnacyjne (otrzymują opiekunowie dzieci i młodzieży). Jednocześnie wygasła możliwość otrzymania „starego” świadczenia pielęgnacyjnego – tylko osoby mające prawo do tego świadczenia nabyte do końca 2023 r. korzystają z niego na zasadzie praw nabytych.

W kontekście tej zmiany NSA orzekł:

"(...) z dniem 1 stycznia 2024 r. zmianie uległ stan prawny w zakresie regulacji dotyczącej przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, o których mowa w art. 17 u.ś.r. Wprowadzenie zmian legislacyjnych wiązało się jednocześnie z rozstrzygnięciem kwestii stosowania prawa właściwego z uwagi na moment wystąpienia zdarzenia prawnego istotnego z punktu widzenia zmienianych przepisów. Regulacja ta w istotnym dla sprawy zakresie nastąpiła w art. 63 ust.1 u.ś.w., zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Kluczowe zatem w rozpoznawanej sprawie jest ustalenie, czy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało w przypadku skarżącej przed wejściem w życie zmiany ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odnotowania wymaga, że problem momentu powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonych chociażby w wyroku z dnia 8 października 2025 r., sygn. akt I OSK 202/25, z dnia 5 marca 2026 r. I OSK 457/25, a także z dnia 19 lutego 2026 r., I OSK 132/25; publ: http://orzeczenia.nsa.gov.pl. W wyrokach tych składy orzekające wskazały, że treść normy prawnej dekodowana na podstawie art. 63 ust. 1 u.ś.w. nie może być ustalana wyłącznie w oparciu o wyniki wykładni językowej i pomijać kwestii systemowego powiązania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych z regulacjami dotyczącymi orzekania o niepełnosprawności. Prawidłowa wykładnia norm regulujących przyznawanie świadczeń uzależnionych od niepełnosprawności nie może być prowadzona w oderwaniu od procedury uzyskiwania stosownego orzeczenia, co znajduje potwierdzenie choćby w stanowisku Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 23 października 2007 r. (sygn. akt P 28/07). Postępowanie w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego i postępowanie w sprawie ustalenia niepełnosprawności stanowią bowiem integralną całość, zmierzającą do ustalenia prawa do świadczenia. W toku wykładni przepisów i ustalania daty powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie można brać zatem pod uwagę wyłącznie daty złożenia wniosku o ustalenie prawa do tego świadczenia, ale należy więc uwzględnić regulację art. 24 ust. 2a u.ś.r., w myśl której jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się, począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności."

Nowe świadczenie pielęgnacyjne – jest tylko dla opiekunów dzieci i młodzieży

Wypłaca się matce, ojcu, opiekunom faktycznym lub innym osobom zobowiązanym alimentacyjnie, które sprawują opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem.

 

Stare świadczenie pielęgnacyjne – nie zawiera granicy wieku

Świadczenie pielęgnacyjne wymaga stopnia znacznego niepełnosprawności. Osoby niepełnosprawne z takim stopniem mają duże szanse na otrzymanie świadczenie wspierającego. Jeżeli tak się stanie, to opiekun traci prawo do „starego” świadczenia pielęgnacyjnego.

WAŻNE! Świadczenie wspierające wymaga pełnoletniości.