Kategorie

Prawne i instytucjonalne możliwości ścigania korupcji

Centralne Biuro Antykorupcyjne
Korupcja./ Fot. Fotolia
Korupcja./ Fot. Fotolia
W związku z wejściem w życie ustawy o CBA powstała nowa sytuacja prawna dotycząca ścigania przestępstw korupcyjnych w Polsce. Celem służby jest zwalczanie korupcji w życiu publicznym i gospodarczym, w szczególności w instytucjach państwowych i samorządowych, a także zwalczanie działalności godzącej w interesy ekonomiczne państwa.

Możliwości prawne

Z punktu widzenia zwalczania przestępczości korupcyjnej istotne znaczenie mają niżej wymienione uregulowania kodeksu postępowania karnego:
— instytucja świadka incognito (art. 184 k.p.k.). Jeżeli zachodzi uzasadniona obawa niebezpieczeństwa dla życia, zdrowia, wolności albo mienia w znacznych rozmiarach świadka albo osoby dla niego najbliższej, sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator, może wydać postanowienie o zachowaniu w tajemnicy okoliczności umożliwiających ujawnienie tożsamości świadka, w tym danych osobowych.

Wówczas postępowanie w tym zakresie toczy się bez udziału stron i objęte jest tajemnicą państwową;
— instrument ochrony świadka zagrożonego, tzw. mały świadek incognito (art. 191 § 3 k.p.k.). Gdy w związku z jego czynnościami w grę wchodzi uzasadniona obawa użycia przemocy lub groźby bezprawnej wobec świadka lub osoby jemu najbliższej, świadek ma możliwość zastrzeżenia adresu. Zastrzeżenie adresu następuje do wyłącznej wiadomości prokuratora i sądu.

Pisma procesowe doręcza się wówczas na wskazany przez świadka adres.

Kolejnym narzędziem organów ścigania w walce z korupcją jest instytucja świadka koronnego1, którego wykorzystanie możliwe jest jednak tylko w przypadku, gdy przestępstwo zostało popełnione w zorganizowanej grupie.

Zobacz również: Kim jest świadek koronny?

Warunkiem jest także, ażeby świadek przekazał organowi prowadzącemu postępowanie informacje, które mogą przyczynić się do ujawnienia okoliczności przestępstwa, wykrycia pozostałych sprawców, ujawnienia dalszych przestępstw lub zapobieżenia im; ujawnił majątek swój oraz znany mu majątek pozostałych sprawców przestępstwa i zobowiązał się do złożenia przed sądem wyczerpujących zeznań. Dopuszczony do składania zeznań w charakterze świadka koronnego nie podlega karze za przestępstwa lub przestępstwa skarbowe które popełnił.

W ustawach różnych organów ścigania znajdują się przepisy dotyczące kontroli operacyjnej, jak również kontrolowanego wręczenia/przyjęcia korzyści majątkowej. Często metody te realizowane są już na etapie pracy operacyjnej, jednakże materiał zgromadzony w ich toku traktowany jest jako dowód w postępowaniu procesowym. Należą do najskuteczniejszych w walce z korupcją.

Możliwości instytucjonalne

W związku z wejściem w życie ustawy o CBA powstała nowa sytuacja prawna dotycząca ścigania przestępstw korupcyjnych w Polsce. Celem służby jest zwalczanie korupcji w życiu publicznym i gospodarczym, w szczególności w instytucjach państwowych i samorządowych, a także zwalczanie działalności godzącej w interesy ekonomiczne państwa. Funkcjonariusze

CBA wykonują czynności dochodzeniowo-śledcze, operacyjno-rozpoznawcze, kontrolne i analityczno-informacyjne. W ramach swojej właściwości CBA wykonuje również czynności na polecenie sądu lub prokuratora w zakresie określonym w kodeksie postępowania karnego.

CBA zostało powołane jako służba specjalna w celu zwalczania korupcji, jednak system organów państwa zajmujących się zwalczaniem przestępstw obejmuje również inne służby (Policja i ABW) — dlatego art. 29 ust. 1 ustawy o CBA nakłada na Szefów Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Komendanta Głównego Policji, Komendanta Głównego Straży Granicznej, Komendanta Głównego Żandarmerii Wojskowej, Szefa Służby Celnej, Generalnego Inspektora Informacji Finansowej i Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej obowiązek współdziałania w ramach swoich kompetencji w zakresie zwalczania korupcji w instytucjach państwowych i samorządzie terytorialnym oraz życiu publicznym i gospodarczym, a także w zakresie działalności godzącej w interesy ekonomiczne państwa.

Organy zajmujące się zwalczaniem przestępczości korupcyjnej podejmują czynności już w chwili uzyskania informacji o przestępstwie. Są to informacje z mass mediów i prasy, a także doniesień od instytucji i osób.

Liczba zgłaszanych przypadków o przestępstwie korupcji, w których zawiadamiającym jest osoba, stanowi jedynie margines prowadzonych postępowań. Można wnioskować jednak, że szybko będzie zwiększać się liczba zawiadomień od osób, które udzieliły urzędnikowi korzyści majątkowej2.

Służyć temu mają rozwiązania prawne zapewniające wręczającym łapówki całkowitą bezkarność.

Działania urzędów i służb nie sprowadzają się jedynie do zwalczania tej patologii za pomocą sankcji karnych. Prowadzą one również działalność profilaktyczną, edukacyjną, realizują rządowe programy, występują z inicjatywami ustawodawczymi. Zadania takie wykonują również m.in.:
— Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji,
— Kancelaria Prezesa Rady Ministrów,
— Najwyższa Izba Kontroli,
— Rzecznik Praw Obywatelskich,
— Urząd Zamówień Publicznych.

Zjawisko korupcji pozostaje także w zainteresowaniu wielu organizacji pozarządowych, tzw. trzeciego sektora, m.in. Transparency International, Fundacji im. Stefana Batorego, Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, Instytutu Spraw Publicznych, Normalni itd.3, dla nich przyjęto określenie „organizacje strażnicze”, ang „watch dog organization”. Ich rolą jest pomoc w zwalczaniu korupcji i polega na:
— sprawowaniu funkcji kontrolnej w zakresie zapewnienia realizacji programów prewencyjnych oraz działań, mających na celu kontrolę administracji publicznej w tym zakresie,
— podnoszeniu świadomości społecznej w zakresie upowszechniania wiedzy na temat korupcji celem przekonania społeczeństwa o szkodliwości korupcji,
— pracy eksperckiej i obejmuje organizację konferencji naukowych i spotkań eksperckich, prowadzeniu programów badawczych. Instytucje te stanowią istotny element uzupełniający służby państwowe w szeroko rozumianej walce z korupcją.

Zobacz również: Kara za łapówkę

Możliwości instytucjonalne

W związku z wejściem w życie ustawy o CBA powstała nowa sytuacja prawna dotycząca ścigania przestępstw korupcyjnych w Polsce. Celem służby jest zwalczanie korupcji w życiu publicznym i gospodarczym, w szczególności w instytucjach państwowych i samorządowych, a także zwalczanie działalności godzącej w interesy ekonomiczne państwa. Funkcjonariusze CBA wykonują czynności dochodzeniowo-śledcze, operacyjno-rozpoznawcze, kontrolne i analityczno-informacyjne. W ramach swojej właściwości CBA wykonuje również czynności na polecenie sądu lub prokuratora w zakresie określonym w kodeksie postępowania karnego.

CBA zostało powołane jako służba specjalna w celu zwalczania korupcji, jednak system organów państwa zajmujących się zwalczaniem przestępstw obejmuje również inne służby (Policja i ABW) — dlatego art. 29 ust. 1 ustawy o CBA nakłada na Szefów Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Komendanta Głównego Policji, Komendanta Głównego Straży Granicznej, Komendanta Głównego Żandarmerii Wojskowej, Szefa Służby Celnej, Generalnego Inspektora Informacji Finansowej i Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej obowiązek współdziałania w ramach swoich kompetencji w zakresie zwalczania korupcji w instytucjach państwowych i samorządzie terytorialnym oraz życiu publicznym i gospodarczym, a także w zakresie działalności godzącej w interesy ekonomiczne państwa.

Organy zajmujące się zwalczaniem przestępczości korupcyjnej podejmują czynności już w chwili uzyskania informacji o przestępstwie. Są to informacje z mass mediów i prasy, a także doniesień od instytucji i osób.

Liczba zgłaszanych przypadków o przestępstwie korupcji, w których zawiadamiającym jest osoba, stanowi jedynie margines prowadzonych postępowań. Można wnioskować jednak, że szybko będzie zwiększać się liczba zawiadomień od osób, które udzieliły urzędnikowi korzyści majątkowej4.

Służyć temu mają rozwiązania prawne zapewniające wręczającym łapówki całkowitą bezkarność.
Działania urzędów i służb nie sprowadzają się jedynie do zwalczania tej patologii za pomocą sankcji karnych. Prowadzą one również działalność profilaktyczną, edukacyjną, realizują rządowe programy, występują z inicjatywami ustawodawczymi. Zadania takie wykonują również m.in.:
— Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji,
— Kancelaria Prezesa Rady Ministrów,
— Najwyższa Izba Kontroli,
— Rzecznik Praw Obywatelskich,
— Urząd Zamówień Publicznych.

Zjawisko korupcji pozostaje także w zainteresowaniu wielu organizacji pozarządowych, tzw. trzeciego sektora, m.in. Transparency International, Fundacji im. Stefana Batorego, Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, Instytutu Spraw Publicznych, Normalni itd.5, dla nich przyjęto określenie „organizacje strażnicze”, ang „watch dog organization”. Ich rolą jest pomoc w zwalczaniu korupcji i polega na:
— sprawowaniu funkcji kontrolnej w zakresie zapewnienia realizacji programów prewencyjnych oraz działań, mających na celu kontrolę administracji publicznej w tym zakresie,
— podnoszeniu świadomości społecznej w zakresie upowszechniania wiedzy na temat korupcji celem przekonania społeczeństwa o szkodliwości korupcji,
— pracy eksperckiej i obejmuje organizację konferencji naukowych i spotkań eksperckich, prowadzeniu programów badawczych. Instytucje te stanowią istotny element uzupełniający służby państwowe w szeroko rozumianej walce z korupcją.

1 Ustawa z 25 czerwca 1997 r. o świadku koronnym (DzU z 2007 r., nr 36, poz. 232 ze zm.).
2 D. Palacz, D. Woźnicki, A. Wojtkowski, Korupcja…, wyd. cyt., s. 18.
3 Strategia antykorupcyjna Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. MRiRW. Warszawa, 9 września 2008 r., s. 6–7.
4 D. Palacz, D. Woźnicki, A. Wojtkowski, Korupcja…, wyd. cyt., s. 18.
5 Strategia antykorupcyjna Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. MRiRW. Warszawa, 9 września 2008 r., s. 6–7.

Zobacz również serwis: Prawo karne

Tekst stanowi fragment publikacji Centralnego Biura Antykorupcyjnego Poradnik antykorupcyjny dla przedsiębiorców. Przedsiębiorca  w środowisku zagrożeń korupcyjnych, Warszawa, maj 2011

Dowiedz się więcej z naszej publikacji
Przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Obowiązki biur rachunkowych z aktywnymi drukami online
Przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Obowiązki biur rachunkowych z aktywnymi drukami online
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Prawo
    1 sty 2000
    18 wrz 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Punkty spisowe w placówkach ZUS

    Punkty spisowe w placówkach ZUS powstaną w całej Polsce. Jaką pomoc będzie można w nich uzyskać?

    Opieka nad seniorem w miejscu zamieszkania

    Opieka nad seniorami ma być świadczona w miejscu zamieszkania. Rząd planuje zmiany w funkcjonowaniu domów pomocy społecznej.

    Przepisy antylichwiarskie na stałe?

    Przepisy antylichwiarskie zostały uwzględnione w tzw. ustawach covidowych. Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad nową stałą regulacją.

    ZUS przejmie obsługę 500 plus [WYWIAD]

    ZUS ma przejąć obsługę programu "500 plus"? Czy jest na to gotowy? O szczegółach mówił PAP wiceprezes ZUS Włodzimierz Owczarczyk.

    PE o wolności mediów i praworządności w Polsce

    Parlament Europejski przyjął w rezolucję zatytułowaną "Wolność mediów i dalsze pogarszanie się praworządności w Polsce".

    Nowelizacja KPA a odszkodowania

    Nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego weszła w życie. Czy właściciele nieruchomości będą dochodzić odszkodowań przed ETPC?

    Czas pracy - od kiedy?

    Czas pracy budzi szereg wątpliwości. Od kiedy się liczy? Co z tzw. czynnościami przygotowawczymi?

    Brak alimentów a dodatkowe zajęcia pozalekcyjne [BADANIE]

    W wielu przypadkach rodziców opiekujących się dziećmi, które nie otrzymują alimentów, nie stać na sfinansowanie jakichkolwiek zajęć pozalekcyjnych.

    Wynagrodzenia rodzin zastępczych i inne zmiany

    Wynagrodzenia rodzin zastępczych powiązane z płacą minimalną zakłada projekt nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

    Cmentarze i chowanie zmarłych – planowane zmiany

    Nowa ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych ma w sposób kompleksowy regulować problematykę tzw. prawa pośmiertnego. Oto założenia projektu.

    Świadczenie usług cyfrowych - duże zmiany od 2022 roku

    Usługi cyfrowe. 1 stycznia 2022 r. mija termin implementacji przez państwa członkowskie UE dyrektywy 2019/770 z 20 maja 2019 r. w sprawie niektórych aspektów umów o dostarczanie treści i usług cyfrowych. Co się zmieni po wejściu w życie tych przepisów? Jakie nowe zasady wprowadza ta dyrektywa? Co powinni wiedzieć konsumenci?

    "Małżeństwa" jednopłciowe i związki partnerskie - rezolucja PE

    Parlament Europejski przyjął rezolucję, w której postuluje, by "małżeństwa" jednopłciowe i związki partnerskie były uznawane w całej Unii .

    Straż Graniczna przypomina grzybiarzom o stanie wyjątkowym

    Straż Graniczna zaleca, by grzybiarze, zanim wybiorą się do lasów, sprawdzili jak przebiega strefa stanu wyjątkowego.

    Wnioski o "Dobry start" złożone przez większość uprawnionych

    Wnioski o "Dobry start" złożyła już wnioski o "Dobry start". Z danych ZUS wynika, iż rodzice najczęściej wybierali bankowość elektroniczną.

    Święta Wielkanocne w 2022 r.

    Święta Wielkanocne w 2022 r. to data oczekiwana przez wielu pracowników. Kiedy jest Wielkanoc? Czy jest to dzień wolny od pracy?

    Spis powszechny do 30 września 2021 r.

    Spis powszechny potrwa do 30 września. Jak można wziąć udział w Narodowym Spisie Powszechnym Ludności i Mieszkań w 2021 r.?

    Zakup akcji lub obligacji - UOKiK radzi

    Na co zwracać uwagę przy najbardziej popularnych instrumentach finansowych, czyli akcjach i obligacjach?

    Wydziedziczenie – na czym polega?

    Wydziedziczenie jest możliwe tylko po spełnieniu określonych warunków. Na czym w rzeczywistości polega?

    Alienacja rodzicielska - co robić?

    Alienacja rodzicielska, czyli utrudnianie kontaktów z dzieckiem przez rodzica to ważny problem. Co można zrobić w takiej sytuacji?

    Osoby niepełnosprawne - powstanie nowa ustawa?

    Ustawa o wyrównywaniu szans osób z niepełnosprawnościami ma umożliwić pełne wdrożenie Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych.

    Stwierdzenie nieważności decyzji (KPA)

    Stwierdzenie nieważności decyzji to instytucja z Kodeksie postępowania administracyjnego, która stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych.

    O ile wzrosną emerytury w 2022 r.?

    O ile wzrosną najniższe emerytury w 2022 r.? Co z rentą z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i rentą rodzinną?

    Zasiłek okresowy w 2022 r.

    Zasiłek okresowy w 2022 r. czeka podwyżka kryteriów dochodowych. Czy wpływa to na wysokość świadczeń?

    Wakacyjny urlop - gdzie i za ile? [BADANIE]

    Ponad 80% Polaków spędziło tegoroczny wakacyjny urlop w kraju. Ile środków przeznaczyliśmy na wyjazdy?

    MS zapowiada zmiany dotyczące samorządu kuratorskiego

    Przepisy mają zostać wyostrzone, aby kuratorzy mieli bardziej szczegółowe określone narzędzia działania.