Ile dni można być na zwolnieniu lekarskim w 2026 r. Ile wynosi zasiłek chorobowy? Kiedy należy się świadczenie rehabilitacyjne? Kiedy ubezpieczenie chorobowe jest obowiązkowe a kiedy dobrowolne?

• Ubezpieczenie chorobowe i zasiłek chorobowy - dla kogo jest dobrowolne, a dla kogo obowiązkowe
• Kiedy kończy się dobrowolne ubezpieczenie chorobowe
• Składka na ubezpieczenie chorobowe
• Jak długo można dostawać zasiłek chorobowy?
• Ile wynosi zasiłek chorobowy?
• Choroba się przedłuża – co dalej?
• Wysokość świadczenia rehabilitacyjnego

Ubezpieczenie chorobowe i zasiłek chorobowy - dla kogo jest dobrowolne, a dla kogo obowiązkowe

Ubezpieczenie chorobowe, z którego wypłacany jest zasiłek chorobowy czy świadczenie rehabilitacyjne, jest obowiązkowe dla osób zatrudnionych na umowę o pracę, członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych lub spółdzielni kółek rolniczych, osób odbywającą służbę zastępczą.

ZUS wyjaśnia, że można przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, jeśli dana osoba obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, gdy:
- wykonuje pracę nakładczą;
- pracuje na podstawie umowy zlecenia lub równoważnej lub współpracujesz z osobą, która pracuje na podstawie takiej umowy;
- prowadzi pozarolniczą działalność lub współpracujesz przy wykonywaniu takiej działalności;
- pracuje odpłatnie na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania;
- jest duchownym;
- otrzymuje stypendium doktoranckie.

Dobrowolnym ubezpieczeniem jest się objętym od dnia, który został wskazany z w zgłoszeniu do ubezpieczeń na formularzu ZUS ZUA. Dzień ten nie może być jednak wcześniejszy od dnia, w którym to zgłoszenie zostanie złożone do ZUS. Wyjątkiem jest sytuacja, w której dana osoba zostaje objęta obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi (np. gdy rozpocznie prowadzenie działalności pozarolniczej). Wówczas jeśli zgłoszenie do ubezpieczeń obowiązkowych, w którym jest wniosek o objęcie ubezpieczeniem chorobowym, będzie przekazane w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczeń, to dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym ta osoba zostanie objęta od dnia wskazanego w zgłoszeniu.

Kiedy kończy się dobrowolne ubezpieczenie chorobowe

ZUS wyjaśnia, że dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje:
- od dnia, który ubezpieczony wskaże w zgłoszeniu wyrejestrowania na formularzu ZUS ZWUA, jednak nie wcześniej niż od dnia, w którym je do złoży do ZUS,
- od dnia, w którym ustał tytuł do tego ubezpieczenia, a także gdy ubezpieczony nie będzie już spełniać warunków do tego, by być objętym tym ubezpieczeniem.

Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje, gdy wygasa obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych z tytułu z którego dana osoba jest zgłoszona do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. To się zdarza przy zbiegu tytułów do ubezpieczeń, czyli wtedy, kiedy dana osoba podejmuje dodatkowe zatrudnienie lub dodatkową działalność.

Najczęstszymi sytuacjami zbiegu tytułów ubezpieczenia, które powodują ustanie dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego są:

1) Działalność pozarolnicza i prawo do zasiłku macierzyńskiego.
Jeśli dana kobieta nabędzie prawo do zasiłku macierzyńskiego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność, w trakcie pobierania tego zasiłku nie podlega obowiązkowi ubezpieczeń emerytalnego i rentowych z tytułu prowadzenia tej działalności. W tym okresie nie może mieć dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego – ubezpieczenie to ustaje od dnia, w którym kobieta nabędzie prawo do zasiłku macierzyńskiego. W tym czasie obowiązkowe jest dla tej kobiety wyłącznie ubezpieczenie zdrowotne. Może wtedy przystąpić jedynie do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych z tytułu prowadzenia działalności.

2) Działalność pozarolnicza i umowa o pracę.
Jeżeli dana osoba spełnia jednocześnie warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tytułu stosunku pracy oraz prowadzenia pozarolniczej działalności, jest objęta tymi ubezpieczeniami wyłącznie ze stosunku pracy, jeżeli:
a) w umowie o pracę ma zagwarantowane co najmniej minimalne wynagrodzenie,
b) w razie braku zagwarantowania co najmniej minimalnego wynagrodzenia (np. przy zatrudnieniu w niepełnym wymiarze czasu pracy) – jeśli podstawa wymiaru składek z tytułu stosunku pracy w przeliczeniu na okres miesiąca wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie.
W takim przypadku ta osoba nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu pozarolniczej działalności i w konsekwencji nie może mieć dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.
Jeśli nie spełnia tych warunków, to jest objęty obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi oraz wypadkowym i może zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

3) Umowa zlecenia i umowa o pracę (umowa zlecenia zawarta z innym podmiotem niż pracodawca i niewykonywana na rzecz pracodawcy).

Jeśli zleceniodawca zgłosił zleceniobiorcę dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu wykonywania umowy zlecenia, to dobrowolne ubezpieczenie chorobowe zleceniobiorcy ustanie od dnia, w którym ustanie obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych ze zlecenia.
W tym przypadku obowiązują takie same zasady rozstrzygania zbiegu tytułów do ubezpieczeń społecznych jak opisane wyżej przy zbiegu działalności pozarolniczej i umowy o pracę.

Jeśli zleceniobiorca przystąpi do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z umowy zlecenia i na skutek zbiegu tytułów do ubezpieczeń przestanie podlegać obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu z tytułu umowy zlecenia, ustanie też dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. Zleceniodawca musi wyrejestrować zleceniobiorcę z ubezpieczeń społecznych, a następnie ponownie zgłosić się do obowiązkowych ubezpieczeń od dnia, kiedy ponownie powstanie ten obowiązek. Aby zleceniobiorca mógł mieć ponownie dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, zgłoszenie do ubezpieczeń ZUS ZUA, które składa zleceniodawca, powinno obejmować również to ubezpieczenie.

Więcej na ten temat na stronie zus.pl.

Składka na ubezpieczenie chorobowe

Składka na ubezpieczenie chorobowe nie jest wysoka, bo zaledwie 2,45 proc. podstawy wymiaru, ale w sytuacji choroby możemy liczyć na wypłatę zasiłku chorobowego za czas, w którym nie pracujemy.

Jak długo można dostawać zasiłek chorobowy?

- Osoby, które podlegają ubezpieczeniu chorobowemu, mogą otrzymać zasiłek chorobowy przez okres trwania niezdolności do pracy, nie dłużej niż przez 182 dni, a w przypadku ciąży i gruźlicy 270 dni. Natomiast zasiłek chorobowy po ustaniu ubezpieczenia np. po rozwiązaniu umowy o pracę będzie przysługiwał do 91 dni – wyjaśnia Anna Grabowska rzecznik ZUS w województwie warmińsko-mazurskim.

Nie dotyczy to osób chorych na gruźlicę lub niezdolnych do pracy w okresie ciąży. Nie ulega on skróceniu również w przypadku niezdolności do pracy powstałej wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów.

Ile wynosi zasiłek chorobowy?

Miesięczny zasiłek chorobowy przysługuje w wysokości:
80% podstawy wymiaru, w tym również za okres pobytu w szpitalu,
100% podstawy wymiaru, także za okres pobytu w szpitalu, jeśli niezdolność do pracy będzie spowodowana m.in.:
- wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy,
- wystąpi w czasie ciąży,
- wystąpi wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów albo zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów.

Wysokość zasiłku chorobowego zależy od podstawy wymiaru składek. Podstawa obliczana jest uwzględniając średnie wynagrodzenia bądź przychód z 12 miesięcy, poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Im wyższe wynagrodzenie, tym wyższe są odprowadzone składki, a to przekłada się na wyższy zasiłek chorobowy.

Choroba się przedłuża – co dalej?

Jeżeli choroba się przedłuża, a limit dni na chorobowym został wyczerpany, wówczas możemy starać się o świadczenie rehabilitacyjne. W tym przypadku nie wystarczy samo zwolnienie lekarskie, ale konieczne jest złożenie wniosku o to świadczenie do ZUS wraz z drukiem OL-9 wypisanym przez lekarza prowadzącego.

Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje osobie, która po wyczerpaniu okresu zasiłku chorobowego nadal jest chora, a dalsze leczenie lub rehabilitacja dają jej szanse na odzyskanie zdolności do pracy. Wniosek o świadczenie najlepiej złożyć jeszcze przed zakończeniem okresu pobierania zasiłku chorobowego.

- Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje maksymalnie przez 12 miesięcy. Decyzję w tej sprawie podejmuje lekarz orzecznik ZUS. Kierując się wiedzą medyczną, stwierdza, czy dalsze leczenie lub rehabilitacja umożliwi w tym czasie odzyskanie zdolności do pracy – dodaje rzeczniczka.

Wysokość świadczenia rehabilitacyjnego

Świadczenie rehabilitacyjne wynosi 90 proc. podstawy wymiaru zasiłku chorobowego za okres pierwszych 3 miesięcy (90 dni), a w pozostałym okresie 75 proc. Natomiast, jeśli niezdolność do pracy przypada w czasie ciąży albo jest związana z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową, to 100 proc. podstawy (średniej pensji z 12 miesięcy). Płatnikiem świadczenia tak jak w przypadku zasiłku chorobowego może być albo pracodawca, albo Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Anna Grabowska, Regionalny Rzecznik Prasowy ZUS województwa warmińsko-mazurskiego