Niepełnosprawni podpisują dokumenty kciukiem. Będą zmiany w świadczeniu wspierającym?

Kiedy zobaczyłem po raz pierwszy taką radę, pomyślałem "To nie może się dziać w 2026 roku. Taki prymitywny sposób. Kciuk unurzany w atramencie. i odcisk na dokumencie". Zupełnie jakby był XIX wiek i w Polsce (mającej Blika, ePUAP, Bielika) nie było nowoczesnych rozwiązań prawnych na takie sytuacje. Taką procedurę jednak przewiduje kodeks cywilny.

Problem trafił do Sejmu i rządu. Zobaczymy, czy i jak zostanie rozwiązany. I najważniejsze: "kiedy"? Trzeba coś zrobić z tym, że opiekunowie osób niepełnosprawnych próbują nanosić odciski palca osób niepełnosprawnych na dokumenty (jakbyśmy nie mieli 2026 r.).

Bo okazuje się, że kodeks cywilny rzeczywiście stanowi tak jak poniżej:

Procedurę podpisania kciukiem dokumentów do WZON wprowadza art. 79 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r., poz. 1071, 1172.).

Dalej nie wierzę w to, że do WZON trafiają dokumenty podpisane odciskiem palca, ale powszechnie o tym piszą opiekunowie osób niepełnosprawnych - tak sobie wzajemnie radzą. Poniżej przykładowe zrzuty ekranu (źródło: fora internetowe)

KSeF - podręcznik

KSeF – jak wdrożyć

Instrukcje KSeF. 15 praktycznych procedur dla podatników

I wzajemne porady Internatów do przykładu nr 1:

I tu trafna porada Internautki do przykładu nr 2:

Autorka prawidłowo ostrzega - osoba niepełnosprawna podpisująca dokument odciskiem kciuka musi wiedzieć co podpisuje. Jeżeli nie ma tej świadomości, niezbędne jest ubezwłasnowolnienie.

Jak osoba ciężko niepełnosprawna ma podpisać dokument do WZON - sprawa trafiła do Sejmu

Problem trafił do Sejmu i rządu. Zobaczymy, czy i jak zostanie rozwiązany. I najważniejsze: "kiedy"?

Poniżej w pliku pełna odpowiedź rządu na problem podpisywania pism przez osoby niepełnosprawne (w tym przy pomocy odcisku palca w atramencie)

Właśnie w tym piśmie rząd przyznał, że osoby niepełnosprawne mogą skorzystać z art. 79 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r., poz. 1071, 1172.), który wskazuje, że osoba niemogąca pisać, może złożyć oświadczenie woli w formie pisemnej w ten sposób, że uczyni na dokumencie tuszowy odcisk palca, a obok tego odcisku osoba przez nią upoważniona wypisuje jej imię i nazwisko oraz składa własny podpis.

Bulwersuje, że w ogóle ktoś dopuścił do takiej możliwości w stosunku do osób niepełnosprawnych.

Sprawę zaczęła interpelacja (nr 2768) do Ministra Rodziny w sprawie kwestionariusza samooceny trudności dla osób z niepełnosprawnościami w kontekście świadczenia wspierającego. Posłanka Katarzyna Osos zapytała:

W odpowiedzi rząd m.in. wskazał m.in poniższe 4 sposoby rozwiązania problemu, kiedy np. sparaliżowana osoba niepełnosprawna nie może podpisać dokumentów do WZO:

1) pomoc pracowników MOPS w miejscu zamieszkania osoby niepełnosprawnej

2) kurator

3) odcisk kciuka na dokumencie

4) ubezwłasnowolnienie

Jedyne prawnie skuteczne w 100% sposób to w wielu wypadkach ubezwłasnowolnienie. Czytamy w piśmie rządu:

WZON i Kodeks cywilny. Osoby niepełnosprawne kciukują dokumenty. Czyli podpisują je palcem umoczonym w atramencie

Zastrzeżenie: W większości sytuacji jest bezprawne bo podobnie jak "zwykłe" podpisanie dokumentu, wymaga:

1) zdolności do rozpoznawania świata oraz

2) zdolności do wyrażenia woli.

Poniżej przykład, kiedy taki podpis "kciukiem" jest nieważny.

W sytuacji z przykładu: chora mama nie może udzielić córce klasycznego pisemnego pełnomocnictwa - jest ono nieważne bo mama nie ma świadomości znaczenia tej czynności. Być może córka podpisze się na dokumentach jakimś "pseudopodpisem" w stylu "bazgroł" za mamę twierdząc, że w momencie kiedy został złożony mama miała czasową świadomość (odzyskała ją).

Jak wspomniano w praktyce jedynym sposobem prawnym na takie sytuacje co do wniosków w WZON jest ubezwłasnowolnienie mamy przez sąd - wtedy córka uzyskuje zdolność reprezentowania mamy przed WZON. To uciążliwa i czasochłonna procedura.

Prawo próbuje rozwiązać problem osób niepełnosprawnych, które nie mogą się podpisać

Np. w kwestionariuszu samooceny przy świadczeniu wspierającym (dokument wypełnia osoba niepełnosprawna opisując swój stan zdrowia) mamy takie opcje:

Jest rubryka:

Informacja o niemożności wypełnienia kwestionariusza samooceny przez osobę niepełnosprawną ubiegającą się wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia.

a w niej pytanie adnotacja wskazująca na:

"Niemożność sporządzenia kwestionariusza samooceny dotyczy osób, które ze względu na stan zdrowia nie są w stanie zrozumieć treści w nim zamieszczonych lub udzielić samodzielnie odpowiedzi. Dotyczy to, w szczególności, osób z: zaburzeniami świadomości (będących w śpiączce lub stanie wegetatywnym), niepełnosprawnością intelektualną, zaburzeniami należącymi do spektrum autyzmu, zaburzeniami neuropoznawczymi albo zaburzeniami należącymi do spektrum schizofrenii lub innymi zaburzeniami psychotycznymi."

I teraz mały problem - kwestionariusz zawiera trzeba podpisać. O tu mają Państwo rubrykę z miejscem na podpis osoby niepełnosprawnej, która nie może się podpisać. Formularz z jednej stronie przewiduje, że dotyczy on osób w śpiączce, z drugiej strony wymaga od nich podpisu:

Jakie dokumenty składają osoby niepełnosprawne do WZON?

Te akty wykonawcze określiły trzy dokumenty wykorzystywane w procesie przyznania świadczenia wspierającego:

1. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA RODZINY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia - Dz.U. Poz. 2581 i
2. rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej w sprawie wzoru wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia oraz wzoru kwestionariusza samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem. Dziennik Ustaw - rok 2023 poz. 2732

Rozporządzenia ustanawiają trzy wzory ważne w 2024 r. i latach kolejnych dla osób niepełnosprawnych:

1. Wzór  wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia.
2. Kwestionariusz  samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem.
3. Formularz w zakresie ustalania poziomu potrzeby wsparcia dla osób zaliczonych do stopnia niepełnosprawności (formularz wypełniany przez zespół wojewódzki ds. orzekania).

Wzór  nr 1 - Wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia [Word, wzór, od 1 stycznia 2024 r.]

Decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia wydaje wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności na wniosek osoby niepełnosprawnej lub jej przedstawiciela ustawowego. Za ich zgodą na wniosek składa ośrodek pomocy społecznej lub centrum usług społecznych (w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej). Do wniosku dołącza się wypełniony kwestionariusz samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem. 

 Poniżej wzór:

Wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Stanowi załącznik nr 1 do rozporządzenia. Ma symbol PPW. Zawiera: 

1. podstawowe dane osoby niepełnosprawnej lub jej przedstawiciela ustawowego, 
2. informację o posiadaniu przez tę osobę ostatecznego orzeczenia ustalającego stopień niepełnosprawności (wraz z ustalonym w nim symbolem przyczyny niepełnosprawności) albo posiadania orzeczenia, o którym mowa w art. 5 albo art. 62 ustawy o rehabilitacji, a także 
3. informację o okresie, na który orzeczenie zostało wydane;
4.  informację o wyrażeniu zgody albo jej braku na ustalenie poziomu potrzeby wsparcia pod adresem stałego pobytu. 
5. dane pełnomocnika w przypadku składania wniosku przez osobę upoważnioną do reprezentowania pełnoletniej osoby niepełnosprawnej powinien on również zawierać dane tej osoby.

Co o osobami, które nie posiadają orzeczenia ustalającego stopień niepełnosprawności. Wtedy  wniosek powinien zawierać informację o złożeniu wniosku o wydanie orzeczenia ustalającego stopień niepełnosprawności. 

Wzór  nr 2 - Kwestionariusz  samooceny trudności [Word, wzór, od 1 stycznia 2024 r.]

Kwestionariusz  samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem, stanowi załącznik nr 2 do rozporządzenia. Ma symbol  PPW-K. I jest  dołączany do wniosku  wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, co wynika z art. 6b⁴ ust. 3 ustawy o rehabilitacji. 

Poniżej wzór: 

Do czego służy?

WAŻNE! Kwestionariusz służy do dokonania samooceny przez osobę ubiegającą się o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia w zakresie ograniczenia lub utraty jej autonomii fizycznej, psychicznej, intelektualnej lub sensorycznej w wykonywaniu określonych czynności, związanych z obszarami codziennego funkcjonowania.

Czynności te wskazuje kwestionariusz. Ocena samodzielności w ich wykonaniu, niewykonaniu lub wykonaniu ze wsparciem pozwoli wstępnie ocenić trudności danej osoby w samodzielnym funkcjonowaniu.

Wzór nr 3 - Formularz wypełniany przez zespół ds. orzekania w PDF (do ściągnięcia)

Czynności związane z obszarami codziennego funkcjonowania, opisy tych czynności, rodzaje niepełnosprawności, zdolność do samodzielnego wykonywania czynności, rodzaje wymaganego wsparcia i określenie jego częstotliwości, wraz z przypisanymi wartościami wag i współczynników, określa formularz.