Dziedziczenie ustawowe a testament

• Kiedy mamy do czynienia z dziedziczeniem ustawowym, a kiedy a z testamentowym?
• Co w sytuacji, gdy spadkobierca nie chce spadku?
• Kto nie może być spadkobiercą?
• Co musi zawierać testament żeby był ważny?” 
• Kto zostaje spadkobiercą testamentowym?
• Kto może otrzymać zachowek?
• Dziedziczenie ustawowe

Kiedy mamy do czynienia z dziedziczeniem ustawowym, a kiedy a z testamentowym?

Zgodnie z art. 941 Kodeksu cywilnego rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament. Jeżeli spadkodawca sporządził ważny testament co do całości spadku, to ma on pierwszeństwo, a przepisy, dotyczące dziedziczenia ustawowego nie znajdą zastosowania.

Co w sytuacji, gdy spadkobierca nie chce spadku?

Spadkobierca testamentowy może spadek odrzucić. Wówczas jego udział przypadnie pozostałym spadkobiercom testamentowym. Jeżeli spadkodawca wskazał w testamencie inną osobę, która powinna odziedziczyć spadek w przypadku odrzucenia go przez pierwszego spadkobiercę, to ta „podstawiona” osoba zostanie spadkobiercą. W sytuacji, gdy spadkodawca nie pozostawił spadkobierców „podstawionych” lub wszyscy spadkobiercy testamentowi odrzucili spadek, dojdzie do dziedziczenia ustawowego.

Kup książkę: Darowizny, testamenty, spadki. Przykładowe zapisy i wzory

Kto nie może być spadkobiercą?

Spadkobiercą nie może być osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku ani osoba prawna, która w tym czasie nie istnieje.

Wyjątkiem jest tu dziecko w chwili otwarcia spadku już poczęte, które może być spadkobiercą, jeżeli urodzi się żywe.

Fundacja ustanowiona w testamencie przez spadkodawcę może być spadkobiercą, jeżeli zostanie wpisana do rejestru w ciągu dwóch lat od ogłoszenia testamentu.

Prawo określa przypadki, gdy spadkodawca może zostać uznany przez sąd za niegodnego. Ma to miejsce m.in. w sytuacji, gdy osoba taka podrobiła testament.

Spadkobierca może być uznany przez sąd za niegodnego, jeżeli:

1) dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy;

2) podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności;

3) umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.

Spadkobierca niegodny zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku.

Spadkobierca nie może jednak być uznany za niegodnego, jeżeli spadkodawca mu przebaczył. Jeżeli w chwili przebaczenia spadkodawca nie miał zdolności do czynności prawnych, przebaczenie jest skuteczne, gdy nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem.

Co musi zawierać testament żeby był ważny?” 

Należy pamiętać, iż aby mogło dojść do dziedziczenia na podstawie testamentu, powinien on zostać ważnie sporządzony. Przepisy Kodeksu cywilnego określają formę, jaką powinien mieć testament.

Istotna jest również zdolność testowania. Sporządzić i odwołać testament może bowiem tylko osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Powinna to zrobić samodzielnie. Nie jest możliwe sporządzenie czy odwołanie testamentu przez przedstawiciela.

Zgodnie z art. 945 k.c. testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony:

1) w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli;

2) pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści;

3) pod wpływem groźby.

Na nieważność testamentu z powyższych przyczyn nie można się powołać po upływie lat trzech od dnia, w którym osoba mająca w tym interes dowiedziała się o przyczynie nieważności, a w każdym razie po upływie lat dziesięciu od otwarcia spadku.

Kto zostaje spadkobiercą testamentowym?

Osoby, które dziedziczą na podstawie testamentu wskazuje sam spadkodawca.

Zdarza się, iż w ten sposób pominięci zostają członkowie najbliższej rodziny. Dla nich przewidziana została instytucja zachowku.

Kup ebook: Zachowek - uprawnieni, obliczanie, wydziedziczenie

Kto może otrzymać zachowek?

Zachowek, zgodnie z Kodeksem cywilnym, należy się zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Wynosi on połowę wartości udziału spadkowego, który przypadałby osobie uprawnionej przy dziedziczenia ustawowym. Jeżeli jednak uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni, to zachowek wynosi dwie trzecie wartości takiego udziału.

Przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczania zachowku uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili. Nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni.

Pamiętajmy, iż pozbawienie prawa do zachowku, czyli wydziedziczenie, może nastąpić tylko w określonych sytuacjach.

Dziedziczenie ustawowe

Gdy spadkodawca nie pozostawił ważnego testamentu lub żadna ze wskazanych w testamencie osób nie chce lub nie może być spadkobiercą, dochodzi do dziedziczenia z mocy ustawy.

Kolejność dziedziczenia ustawowego została określona w art. 931-940 k.c.

Dziedziczenie przez kolejną z grup może odbyć się dopiero w przypadku braku osób należących do poprzedniej. Przepisy określają tu następującą kolejność dziedziczenia:

1. Małżonek i dzieci spadkodawcy

• zstępni spadkodawcy, jeżeli dziecko nie dożyło otwarcia spadku

1. Małżonek i rodzice spadkodawcy

• rodzeństwo spadkodawcy, jeżeli rodzic nie dożył otwarcia spadku;
• zstępni rodzeństwa, jeżeli rodzeństwo nie dożyło otwarcia spadku;

1. Dziadkowie spadkodawcy

• zstępni dziadka, jeżeli dziadek nie dożył otwarcia spadku

1. Pasierbowie spadkodawcy;
2. Gmina ostatniego zamieszkania spadkodawcy

• Skarb Państwa, jeżeli ostatniego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić albo ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy znajdowało się za granicą.