Prawo

Czym jest renta z tytułu niezdolności do pracy? Co to jest niezdolność do pracy i kto to stwierdza? Kto może otrzymać rentę z tytułu niezdolności do pracy i jak ją uzyskać? Ile wynosi aktualnie taka renta – przeciętnie i minimalnie?

W całej Polsce aktualnie ponad milion osób uzyskało z ZUS-u prawo do renty wdowiej, pobiera to świadczenie i dostanie podwyżkę od 2027 roku - informuje ZUS. W 2026 roku świadczenia w zbiegu (potocznie zwane rentą wdowią) można otrzymywać w wysokości 100% własnej emerytury lub renty oraz 15 proc. renty rodzinnej po zmarłym małżonku - albo odwrotnie: 100% renty po małżonku i 15% własnego świadczenia. A już od stycznia 2027 r. druga część świadczenia wzrośnie z 15 proc. do 25 proc., Co ważne ZUS przeliczy i podwyższy renty wdowie z urzędu, bez konieczności składania jakichkolwiek wniosków.

Już od 30 lat notariusze doliczają VAT do taksy notarialnej. Zdaniem Ministra Finansów jest to nieprawidłowe ale resort finansów nie podjął żadnych działań - ani w celu zmiany przepisów, ani w celu zmiany praktyki notariuszy. Także zdaniem prof. Marcina Wiącka, Rzecznika Praw Obywatelskich obowiązujące prawo nie pozwala na podwyższenie wynagrodzenia notariusza o VAT. Poprzedni rząd ani Sejm poprzednich kadencji nie załatwiły tej sprawy i nie podjęły działań legislacyjnych mimo licznych wystąpień RPO. W lutym 2024 r. Rzecznik wystąpił w tej sprawie do Adama Bodnara, ministra sprawiedliwości i przewodniczących komisji praw człowieka w Sejmie i Senacie. 28 listopada 2024 r. Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Maria Ejchart - odpowiadając na wystąpienie Rzecznika - wyjaśniła m.in., że 30-letnia praktyka doliczania przez notariuszy podatku VAT do stawek taksy notarialnej nie budziła wątpliwości w Ministerstwie Sprawiedliwości i nie była kwestionowana przez Ministerstwo Finansów (do 2021 roku). Ministerstwo Sprawiedliwości - mimo, że dostrzega w obowiązującym prawie brak przepisu upoważniającego notariuszy do powiększania maksymalnej stawki taksy notarialnej o podatek VAT - nie widzi powodu zmiany prawa w tym zakresie. Sprawę zainicjował portal infor.pl, kierując prośbę o interwencję do Rzecznika Praw Obywatelskich w 2020 roku.

W odpowiedzi na interpelację poselską, Jurand Drop, podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów, udzielił odpowiedzi na pytanie, czy jego resort pracuje nad wprowadzeniem w Polsce tzw. bezwarunkowego dochodu podstawowego (BDP) i jakie byłby koszty dla budżetu państwa wypłaty każdemu dorosłemu obywatelowi 1300 zł tytułem BDP.

ZUS informuje, że po ostatniej waloryzacji w marcu 2026 r. nastąpił wzrost liczby osób pobierających emerytury w wysokości powyżej 7000 zł brutto (aktualnie ok. 800,3 tys. osób), a także ponad 10 tys. zł brutto (188,5 tys. osób). ZUS podaje też, że coraz więcej jest emerytów, których emerytury przekraczają 15 tysięcy złotych brutto - takich osób jest ok. 12 400.

Od 1 kwietnia 2026 r. obowiązują nowe prognozy dotyczące średniego wieku jakiego dożyją Polacy. Jak co roku Główny Urząd Statystyczny ustalił przeciętną liczbę miesięcy, które pozostały do przeżycia osobom w wieku od 30 do 90 lat. Na podstawie tych danych ZUS wylicza emerytury dla osób urodzonych po 1948 roku na ich wnioski złożone między kwietniem bieżącego roku, a marcem 2027 roku. Najnowsze dane GUS pokazują, że średnia długość życia w Polsce rośnie, co ma bezpośredni (niestety negatywny) wpływ na wysokość emerytur.

Nadgodziny (godziny nadliczbowe) nie zawsze oznaczają dodatkowe pieniądze. Kodeks pracy co do zasady gwarantuje rekompensatę za pracę ponad obowiązujące normy czasu pracy, ale nie w każdym przypadku przybiera ona postać dodatku do wynagrodzenia. Dodatek może zostać zastąpiony czasem wolnym, wobec części pracowników stosuje się szczególne zasady rozliczeń, a w określonych przypadkach dopuszczalny jest ryczałt. Wyjątki te nie mogą być jednak interpretowane rozszerzająco – praca ponad normę nie powinna stawać się stałym elementem organizacji pracy.

Od 23 września 2026 r. trwają prace legislacyjne (w tym m.in. konsultacje publiczne) odnośnie projektu rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie minimalnych warunków utrzymywania psa w kojcu. Rozporządzenie to ma doprecyzować przepisy uchwalonej przez Sejm 3 lipca 2026 r. nowelizacji ustawy o ochronie zwierząt, która wprowadziła zakaz trzymania psów i kotów na uwięzi. Nowe przepisy (zarówno ww. ustawy, jak i rozporządzenia w sprawie kojców) zaczną obowiązywać 28 lipca 2027 r.

Już od początku 2027 roku banki nie będą oferować nowych kredytów opartych na WIBOR. Zamiast tego ma być stosowany nowy wskaźnik referencyjny POLSTR. Jako pierwsze wprowadzają do swojej oferty ten nowy wskaźnik PKO Bank Polski i PKO Bank Hipoteczny. Ale WIBOR nadal (do 31 grudnia 2036 roku) będzie ustalany dla obsługi już zaciągniętych kredytów.

Jaką kwotę trzeba dziś mieć aby starczyło na wkład własny przy kredycie mieszkaniowym? To oczywiście zależy zarówno od ceny kupowanego lokum, jak i wymagań danego banku. Załóżmy, że para chce kupić używany lokal o powierzchni 50 mkw. z minimalnym wkładem wynoszącym 10%. Dane GUS pokazują, że średnia ogólnopolska cena takiego mieszkania wynosi około 7500 zł/mkw. (w kilku miastach jest oczywiście dużo drożej). Przy tych założeniach otrzymujemy kwotę minimalnego wkładu własnego na poziomie 37 500 zł. To niemało - zwłaszcza dla osób płacących sporo za najem. Warto jednak pamiętać, że w dalszym ciągu działa rządowy program Rodzinny Kredyt Mieszkaniowy, który daje możliwość zaciągnięcia kredytu mieszkaniowego na 100% ceny mieszkania i to z państwową gwarancją, którą realizuje BGK. Ten Program obejmuje również wtórny rynek mieszkań.

Dodatkowe roczne świadczenie pieniężne, potocznie zwane czternastą emeryturą, jest w 2026 roku wypłacane we wrześniu, podobnie jak w poprzednich trzech latach. Tak wynika rozporządzenia Rady Ministrów z 10 sierpnia 2026 r. w sprawie określenia miesiąca wypłaty kolejnego dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego dla emerytów i rencistów w 2026 r., opublikowanych 29 czerwca 2026 r. "Czternastka" wynosi w 2026 roku 1978,49 zl brutto, a więc tyle, ile wynosi najniższa emerytura. Jakie kwoty netto otrzymają emeryci i renciści? W dniu 25 września ZUS wypłaci kolejną dużą transzę świadczeń, natomiast ostatnie wypłaty trafią do uprawnionych emerytów i rencistów 1 października.

ZUS przypomina, że renta socjalna to świadczenie, którego przyznanie nie zależy od stażu pracy ani od pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Aby jednak móc ją otrzymać, należy spełnić określone warunki. Rentę socjalną mogą otrzymać osoby pełnoletnie, które stały się całkowicie niezdolne do pracy w przed ukończeniem 18 lat lub w trakcie nauki na studiach. Tego świadczenia nie otrzyma osoba tymczasowo aresztowana lub odbywająca karę pozbawienia wolności. ZUS odpowiada też na pytania ile wynosi obecnie renta socjalna i czy pobierając to świadczenie można pracować?

W rozporządzeniu z 13 maja 2026 r. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji określiła, że od 1 stycznia 2027 r. wzrosną opłaty abonamentowe za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (tzw. abonament RTV). Stawki tych opłat wyniosą: 10,80 zł – za jeden miesiąc używania odbiornika radiofonicznego oraz 34,50 zł – za jeden miesiąc używania odbiornika telewizyjnego albo radiofonicznego i telewizyjnego. Jak wskazała KRRiT, podwyżka tych stawek (o ok. 13% w porównaniu do stawek z 2026 r.) wynika z konieczności waloryzacji w każdym roku średniorocznym wskaźnikiem cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, ustalonym w ustawie budżetowej. Konieczność waloryzacji wynika z art. 3 ust. 1a ustawy z 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych.

Prawo spadkowe nie przewiduje preferencji dla osób niepełnosprawnych. W prawie spadkowym przywilejem jest zachowek wynoszący 2/3 udziału dla osoby trwale niezdolnej do pracy. To często cecha osoby niepełnosprawnej, ale niepełnosprawność nie jest przesłanką w przeprowadzenia majątkowego dziedziczenia.

Trzy lata temu kilkaset tysięcy opiekunów osób niepełnosprawnych otrzymało listy od MOPS i GOPS informujące o tym, że niedługo zostanie wprowadzone nowe świadczenie wspierające. Pismo miało za zadanie wyjaśnić opiekunom nowe zasady, tak aby w rodzinach osób niepełnosprawnych mogła zostać podjęta świadoma decyzja o rezygnacji ze „starych” świadczeń i przejściu do nowego systemu ich wypłaty. Niestety pismo nie było jasne i nie zawierało przykładów. W efekcie setki osób nie zrozumiały, że w określonych sytuacjach będą musiały zwracać do MOPS kwoty rzędu 40 000–60 000 zł. A że tak trzeba dowiadywały się po ciężkich sprawach sądowych wytaczanych im przez MOPS. Chodziło o to, że przepisy przewidują, że świadczenie wspierające i pielęgnacyjne (stare) są przez pewien okres wypłacane za te same miesiące. I jedno ze świadczeń (pielęgnacyjne) trzeba oddać. Wynika to z tego, że w okresie oczekiwania na przyznanie świadczenia wspierającego rodzina osoby niepełnosprawnej ma rodzaj kredytu z MOPS w postaci świadczenia pielęgnacyjnego.

W październiku 2026 roku odbyła się dwudziesta trzecia już, dwudniowa konferencja poświęcona sposobom wsparcia krzywdzonym dzieciom oraz tym, które uczestniczą w procedurach prawnych. Jest to największe spotkanie eksperckie organizowane przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę. Jakie tematy były poruszane?

Na wypłatę emerytur i rent w 2027 r. przeznaczono 471,3 mld zł, co stanowi niemal 88 proc. wszystkich wydatków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jak podał ZUS, liczba emerytów i rencistów przekroczy 8,7 mln osób, czyli będzie o 113 tys. wyższa niż rok wcześniej.

W Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich zostało zorganizowane seminarium dotyczące dostępności produktów i usług dla konsumentów ze szczególnymi potrzebami w świetle prawa unijnego. Wydarzenie miało na celu podkreślenie problematyki prawnej ochrony konsumentów ze szczególnymi potrzebami przed faktyczną niemożnością korzystania z produktów i usług.

Wesele córki. Dwa tygodnie w sierpniu nad morzem. Ekipa, która przez trzy dni kładzie panele w całym mieszkaniu. Każda z tych sytuacji ma niewiele wspólnego z bezpieczeństwem majątku, a jednak w każdej z nich dom na chwilę przestaje być tylko domem. Staje się przestrzenią, przez którą przechodzi więcej osób niż zwykle, częściej stoi pusty niż zwykle, albo jedno i drugie naraz. Nikt tego nie planuje jako zagrożenie. Nikt tak tego nie odczuwa w danym momencie. A mimo to właśnie w tych momentach dom najwyraźniej pokazuje, do czego został zaprojektowany. I do czego nie.

Od 1 kwietnia 2026 roku do 31 marca 2027 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku obliczania wysokości emerytury korzysta z tablicy średniego dalszego trwania życia opublikowanej 25 marca 2026 r. przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Ta tablica nie dotyczy zasadniczo osób, które już wcześniej przeszły na emeryturę. ZUS wyjaśnia, że przeliczenie wcześniej przyznanej emerytury wg nowej tabeli jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy są nowe składki lub nowe dowody. Ale w takim przypadku najnowszą tablicę dalszego trwania życia ZUS zastosuje wyłącznie do dodatkowych składek, a nie do całego świadczenia.

ZUS informuje, że osoba, która już ma ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, może w pewnych przypadkach złożyć do ZUS wniosek (na druku ERPO) o przeliczenie wysokości świadczenia. W takim przypadku ZUS sprawdzi, czy może emeryturę lub rentę podwyższyć. Po złożeniu wniosku ERPO ZUS na pewno nie może świadczenia zmniejszyć - może tylko podwyższyć. W komunikacie z 17 marca 2026 r. ZUS poinformował, że w portalu eZUS pojawiła się elektroniczna wersja wniosku ERPO o przeliczenie emerytury lub renty.

W sytuacji, gdy wartość relacji państwowego długu publicznego przekroczy określoną kwotę w stosunku do PKB – ustawa o finansach publicznych zobowiązuje Radę Ministrów do uruchomienia tzw. procedury ostrożnościowej, która jest równoznaczna m.in. z brakiem podwyżek wynagrodzenia pracowników państwowej sfery budżetowej w projekcie ustawy budżetowej na kolejny rok. Jak zatem przedstawia się aktualnie państwowy dług publiczny i jakie założenia w zakresie podwyżek wynagrodzenia pracowników budżetówki przyjęto w projekcie ustawy budżetowej na rok 2027, który w dniu 29 września br. został przyjęty przez Radę Ministrów?

Jaka jest sytuacja prawna właściciela nieruchomości, jeżeli przebiega przez nią linia energetyczna (w tym np. słupy), gazociąg, rurociąg, czy inne elementy tzw. infrastruktury przesyłowej. Co jeżeli taka infrastruktura nie ma uregulowanego stanu prawnego? Jakie roszczenia może wysunąć właściciel nieruchomości?

Jako przykład Infor.pl podaje kwotę 335 000 zł (patrz link poniżej). Pieniądze można otrzymać za jedno z trzech roszczeń: 1) Służebność przesyłu (bo przepisy o niej wprowadzono w 2008 r. i energetyka na Twojej działce "zapomniała" sobie załatwić tą służebność). 2) Pieniądze za 6 lat wstecz za bezumowne korzystanie przez energetykę z Twojej działki (6 lat bo jest przedawnienie). Wartość pieniędzy zależy od powierzchni jaką np. linia przesyłowa wyłączyła z zabudowy. Np. moi sąsiedzi mają świetną działkę (kwadrat przy spokojnej drodze wiejskiej, działka płaska) 30 arów, na której centralnie stoi słup od około 1960 roku, a od niego idą potężne kable. Nie można tam nic wybudować. Sąsiedzi będą walczyli o 150 000+ zł. I najmniej realne roszczenie nr 3 nie tyle pieniądze, co usuniecie linii przesyłowej, wodociągu albo gazociągu z Twojej działki (w tym ostatnim przypadku kompletnie nierealne do wygrania z gazociągiem). Kto ma taką infrastrukturę na swoim terenie, ten wie, jaki to ból (ja mam gazociąg na 15 arowej działce - nawet wiśni, czereśni, derenia nie mogę posadzić). I na pewno sporo by dał, aby się jej pozbyć. Ale jest to mało realne na bazie wyroku TK.

Tak oceniają preferowanie przez przepisy osób niepełnosprawnych, które dysponują orzeczeniem ZUS o "niezdolności do samodzielnej egzystencji". To inny rodzaj orzeczenia niż "orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności" albo "całkowita niezdolność do pracy".